Στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης τίποτα δεν προδίδει εύκολα ότι λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα σχεδιάζεται ένα από τα μεγαλύτερα data center της Ευρώπης. Η ΔΕΗ προχωρά σε επενδυτικό σχέδιο ύψους 5,8 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη μετατροπή της πρώην λιγνιτικής ζώνης της Δυτικής Μακεδονίας σε κόμβο τεχνολογίας και καθαρής ενέργειας. Την προσπάθεια αυτή καταγράφει εκτενές ρεπορτάζ του Bloomberg, που περιγράφει το πέρασμα της περιοχής από την εποχή του λιγνίτη στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και την αγωνία μιας τοπικής κοινωνίας που περιμένει ακόμη τις νέες θέσεις εργασίας.
Από τα ορυχεία λιγνίτη στο data center
Για δεκαετίες, η ζωή στη Δυτική Μακεδονία περιστρεφόταν γύρω από τον λιγνίτη και τη ΔΕΗ. Εκεί όπου κάποτε σχηματίζονταν βουνά άνθρακα για να τροφοδοτούν τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, σχεδιάζεται πλέον ένας από τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς κόμβους της ηπείρου. Η απολιγνιτοποίηση έχει ήδη αλλάξει δραματικά το τοπίο: ο ατμοηλεκτρικός σταθμός Αγίου Δημητρίου, περίπου 18 χιλιόμετρα από την Κοζάνη, έχει σταματήσει να λειτουργεί μετά τη σταδιακή απόσυρσή του, με μόλις 58 εργαζόμενους να παραμένουν στις εγκαταστάσεις έναντι 420 στις αρχές του έτους.
Η εξόρυξη λιγνίτη έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με τις τελευταίες ποσότητες να κατευθύνονται στην Πτολεμαΐδα V. Στην ακμή της λιγνιτικής εποχής, το 2010, η ΔΕΗ απασχολούσε περίπου 5.500 εργαζόμενους στη Δυτική Μακεδονία. Σήμερα, όπως καταγράφει το Bloomberg, πολλοί κάτοικοι θεωρούν ότι το κενό που άφησε η συρρίκνωση αυτή δεν έχει ακόμη καλυφθεί από νέες δραστηριότητες.
Η αγωνία μιας κοινωνίας που περιμένει
Η περίπτωση της Κοζάνης ξεχωρίζει σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου. Από την Καλιφόρνια έως τη Σκωτία, η ανάπτυξη μεγάλων data center έχει προκαλέσει αντιδράσεις λόγω των αναγκών τους σε ηλεκτρική ενέργεια, νερό και γη. Στη Δυτική Μακεδονία, αντίθετα, η επένδυση της ΔΕΗ αντιμετωπίζεται περισσότερο ως πιθανό σωσίβιο για την τοπική οικονομία, στην οποία η εταιρεία εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου το 40% της οικονομικής δραστηριότητας. Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η κυβέρνηση έχει επενδύσει πολιτικά στην αναγέννηση της περιοχής, μίας από τις φτωχότερες περιφέρειες της Ελλάδας.
Ο συνταξιούχος Θεόδωρος Πιλαλίδης, ο οποίος εργάστηκε επί 33 χρόνια στα λιγνιτωρυχεία, συνοψίζει την ανησυχία της περιοχής λέγοντας ότι αυτό που χρειάζεται περισσότερο από οτιδήποτε άλλο είναι προοπτική, κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει φανεί αρκετά. Οι συνέπειες της συρρίκνωσης δεν περιορίζονται στις εγκαταστάσεις της ΔΕΗ. Λίγο έξω από την κεντρική πλατεία της Κοζάνης, τα κλειστά καταστήματα δείχνουν μια πόλη που γνώρισε καλύτερες εποχές, καθώς από τα περίπου 1.500 καταστήματα της πόλης, τα 650 έχουν κλείσει.
Τι ακολουθεί
Η Πτολεμαΐδα V αναμένεται να σταματήσει τη χρήση λιγνίτη έως το τέλος του 2026, σηματοδοτώντας ουσιαστικά το τέλος μιας εποχής για τη Δυτική Μακεδονία. Το Bloomberg παρουσιάζει την περιοχή ως ένα ενδιαφέρον ευρωπαϊκό τεστ: αν το data center στην Κοζάνη μπορεί να εγκατασταθεί σε έναν τόπο που όχι μόνο δεν το απορρίπτει, αλλά ελπίζει ότι θα γίνει η βάση μιας νέας οικονομίας. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα κρίνει αν η μεγάλη επένδυση της ΔΕΗ θα καταφέρει τελικά να αναπληρώσει τις χιλιάδες θέσεις εργασίας που χάθηκαν με το τέλος του λιγνίτη.
