Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 102 ετών, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει τα 103α γενέθλιά της στις 30 Σεπτεμβρίου. Η είδηση του θανάτου της Μαργαρίτας Παπανδρέου έγινε γνωστή το πρωί της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου και προκάλεσε θλίψη στον πολιτικό κόσμο και στην ελληνική κοινωνία. Η ίδια υπήρξε η δεύτερη σύζυγος του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ και πρώην πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά και μια από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες του γυναικείου κινήματος στην Ελλάδα. Με τον θάνατό της κλείνει ένας κύκλος ζωής που συνδέθηκε στενά με σημαντικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η γνωριμία με τον Ανδρέα Παπανδρέου και η πολυτάραχη πορεία
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, στις Ηνωμένες Πολιτείες, με το όνομα Μάργκαρετ Έσθερ Τσαντ, ως η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές. Σπούδασε δημοσιογραφία και στη συνέχεια έκανε μεταπτυχιακό στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, όπου το 1947 γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος τότε δίδασκε Οικονομικά. Το ζευγάρι παντρεύτηκε με πολιτικό γάμο στο Ρίνο στις 30 Αυγούστου 1951 και έζησε αρχικά στη Μινεσότα και αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ.
Το 1961 η οικογένεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα, καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου αποφάσισε να ασχοληθεί ενεργά με την πολιτική. Μετά την επιβολή της δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967 και τη σύλληψη του συζύγου της, η Μαργαρίτα Παπανδρέου ανέπτυξε έντονη διεθνή δραστηριότητα, αξιοποιώντας τις επαφές της στο εξωτερικό για την αποφυλάκισή του. Μετά την απελευθέρωση του Ανδρέα Παπανδρέου, η οικογένεια έζησε στην εξορία, πρώτα στη Στοκχόλμη και έπειτα στο Τορόντο, μέχρι την πτώση του καθεστώτος και την επιστροφή τους στην Αθήνα με τη Μεταπολίτευση. Το ζευγάρι απέκτησε τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο Παπανδρέου, τη Σοφία, τον Νίκο Παπανδρέου και τον Αντρίκο, ενώ ο γάμος τους έληξε το 1989 μετά από μακρά περίοδο κρίσης.
Η δράση στο γυναικείο κίνημα και οι τελευταίες δημόσιες εμφανίσεις
Πέρα από τον ρόλο της ως συζύγου και μητέρας, η Μαργαρίτα Παπανδρέου διαμόρφωσε τη δική της αυτόνομη πορεία, με κομβικό σταθμό την ενασχόλησή της με το ελληνικό γυναικείο κίνημα. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), της οποίας διετέλεσε πρόεδρος για οκτώ χρόνια. Μέσω της ΕΓΕ πίεσε για τη θεσμοθέτηση ριζικών αλλαγών στο οικογενειακό δίκαιο κατά τη δεκαετία του 1980, όπως η κατάργηση της προίκας το 1982, η καθιέρωση του πολιτικού γάμου, η νομιμοποίηση των εκτρώσεων το 1986, η θέσπιση του συναινετικού διαζυγίου, η δυνατότητα διατήρησης του επωνύμου της γυναίκας μετά τον γάμο και η αναγνώριση ίσων δικαιωμάτων και των δύο γονέων στην επιμέλεια των παιδιών.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου υπήρξε επίσης συγγραφέας, με πιο γνωστό της έργο το βιβλίο «Έρωτας και Εξουσία», την παρουσίαση του οποίου έκανε στις 5 Νοεμβρίου 2015 στην τελευταία της μεγάλη δημόσια εμφάνιση. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της είχε περιορίσει σημαντικά τις δημόσιες εμφανίσεις της, παραμένοντας στην Ελλάδα. Τον Σεπτέμβριο του 2025 είχε γιορτάσει τα 102α γενέθλιά της, με τον γιο της, Γιώργο Παπανδρέου, να δημοσιεύει τότε φωτογραφία της συνοδευόμενη από δημόσιες ευχές. Η είδηση του θανάτου της Μαργαρίτας Παπανδρέου προκάλεσε θλίψη στον πολιτικό κόσμο, καθώς το όνομά της παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και με την πορεία του γυναικείου κινήματος στη χώρα.
