Ο όρος «superfoods» έχει κατακλύσει τη συζήτηση για την υγιεινή διατροφή τα τελευταία χρόνια, από το πράσινο τσάι και τους σπόρους chia μέχρι το εξωτικό «γκότζι μπέρι». Πολλές από τις τροφές αυτές είναι πράγματι θρεπτικές, ωστόσο ο χαρακτηρισμός τους δυσκολεύει τον καταναλωτή να ξεχωρίσει όσα στηρίζονται στην επιστήμη από όσα οφείλονται στη διαφήμιση και στις τάσεις των social media. Διατροφολόγοι εξηγούν πλέον ότι δεν υπάρχουν σαφή επιστημονικά κριτήρια που να ορίζουν πότε μια τροφή ανήκει στην κατηγορία των superfoods.
Πώς γεννήθηκε ο όρος «superfoods»
Σύμφωνα με τη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του πανεπιστημίου Χάρβαρντ, ο όρος «superfood» δεν προέρχεται από κάποιο επιστημονικό εγχειρίδιο ή ερευνητική εργασία. Εμφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, μέσα από μια διαφημιστική εκστρατεία της εταιρείας United Fruit Company που προωθούσε τις μπανάνες. Έκτοτε, ο όρος δεν χρησιμοποιείται ευρέως από τους ειδικούς της διατροφής, παρότι έχει περάσει στην καθημερινή γλώσσα μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τους influencers.
Στη γενική του έννοια, το «superfood» περιγράφει μη επεξεργασμένες τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνες, μέταλλα και αντιοξειδωτικά που συμβάλλουν στην υγεία. Οι διατροφολόγοι, όμως, προτιμούν τον ακριβέστερο επιστημονικό όρο «τροφές υψηλής θρεπτικής πυκνότητας», δηλαδή τροφές που προσφέρουν πολλά θρεπτικά συστατικά σε σχέση με τις θερμίδες τους. Η απουσία επίσημου ορισμού είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, βασική αιτία της σύγχυσης γύρω από τα superfoods και οδηγεί συχνά σε αλόγιστες αγορές ακριβών προϊόντων.
Τι λένε οι ειδικοί για την υγιεινή διατροφή
Οι διατροφολόγοι τονίζουν ότι μια τροφή δεν είναι κατ’ ανάγκην πιο θρεπτική επειδή είναι ακριβή, εξωτική ή δημοφιλής στα social media. Τροφές όπως τα goji berries, το ακάι, η σπιρουλίνα και διάφορες «super» σκόνες μπορεί πράγματι να περιέχουν ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά και φυτικές ενώσεις, αυτό όμως δεν τις καθιστά διατροφικά απαραίτητες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα μύρτιλα και οι φράουλες, ακόμη και σε κατεψυγμένη μορφή, τα οποία προσφέρουν εξίσου καλές ποσότητες βιταμινών και φυτοχημικών χωρίς το υψηλό κόστος των εξωτικών εναλλακτικών.
Ανάμεσα στις τροφές που προτείνουν οι ειδικοί, χωρίς υπερβολές ή ακριβά προϊόντα, ξεχωρίζουν τα μούρα και τα φρέσκα φρούτα, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα λιπαρά ψάρια, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι, η βρώμη, τα φασόλια και οι φακές, τα σταυρανθή λαχανικά, οι γλυκοπατάτες, το αβοκάντο, οι ντομάτες, το πράσινο τσάι, το γιαούρτι και άλλα τρόφιμα ζύμωσης, τα αυγά, το σκόρδο, τα κρεμμύδια και η μαύρη σοκολάτα. Πρόκειται για τροφές προσιτές οικονομικά, εύκολες στη χρήση και μελετημένες σε βάθος από την επιστημονική κοινότητα, σε αντίθεση με πολλές από τις «μόδες» που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ένταξη αυτών των τροφών στην καθημερινή διατροφή μπορεί να γίνει με απλό τρόπο, χωρίς ανάγκη για ακριβά συμπληρώματα ή εισαγόμενα προϊόντα. Η διαφορά ανάμεσα σε μια πραγματική «υπερτροφή» και σε μια απλή τάση μάρκετινγκ, όπως εξηγούν, βρίσκεται στην επιστημονική τεκμηρίωση και όχι στη φήμη που έχει αποκτήσει μια τροφή μέσα από τη διαφήμιση ή τα social media.
Μια τροφή δεν είναι υποχρεωτική
Οι ειδικοί καταλήγουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: καμία μεμονωμένη τροφή, όσο «σούπερ» και αν παρουσιάζεται, δεν είναι υποχρεωτικό να βρίσκεται στο πιάτο μας για να θεωρείται κάποιος ότι ακολουθεί υγιεινή διατροφή. Η ισορροπημένη διατροφή βασίζεται σε ποικιλία τροφών με υψηλή θρεπτική αξία και όχι σε μεμονωμένα προϊόντα που φέρουν την ετικέτα «superfood». Η επιλογή απλών, προσιτών και καλά μελετημένων τροφών παραμένει, σύμφωνα με τους διατροφολόγους, η πιο αξιόπιστη οδός για την υγεία.
