Η Ελλάδα και η Ιταλία ζήτησαν επισήμως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για να αντιμετωπίσουν το αυξημένο κόστος της ενέργειας. Η Κομισιόν επιβεβαίωσε την Πέμπτη ότι παρέλαβε τις επιστολές του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και της πρωθυπουργού της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι. Οι δύο χώρες είναι μέχρι στιγμής οι μόνες που έχουν υποβάλει επίσημο αίτημα ενεργοποίησης του σχετικού μηχανισμού, ο οποίος προβλέπει περιθώριο έως 0,6% του ΑΕΠ για την περίοδο 2026-2028. Η ακρίβεια στην ενέργεια πιέζει τόσο τα νοικοκυριά όσο και τις επιχειρήσεις, γεγονός που οδήγησε τις δύο κυβερνήσεις να ζητήσουν περισσότερο δημοσιονομικό χώρο στις Βρυξέλλες.
Τι προβλέπει η δημοσιονομική ευελιξία για την ενέργεια
Το εργαλείο στο οποίο βασίζονται τα δύο αιτήματα είναι η επέκταση της λεγόμενης «εθνικής ρήτρας διαφυγής», ενός μηχανισμού που αρχικά αφορούσε αποκλειστικά τις αμυντικές δαπάνες και πλέον επεκτείνεται και σε μέτρα ενεργειακής πολιτικής. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής για οικονομικά θέματα, Μπάλας Ουζβάρι, εξήγησε ότι η πρωτοβουλία βρίσκεται στο τραπέζι από τις αρχές του καλοκαιριού και επιτρέπει περιορισμένη απόκλιση από τη συμφωνημένη πορεία των καθαρών δημόσιων δαπανών. Όπως διευκρίνισε, το όριο δεν ισχύει ενιαία κάθε χρόνο, αλλά διαμορφώνεται σε 0,3% του ΑΕΠ ετησίως, με σωρευτικό ανώτατο όριο 0,6% για ολόκληρη την τριετία. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι αν μια χώρα αξιοποιήσει το 0,3% το 2026 και άλλο τόσο το 2027, θα έχει εξαντλήσει πλήρως το διαθέσιμο περιθώριό της για το 2028.
Η ευελιξία αφορά αποκλειστικά επιλέξιμα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας, δηλαδή παρεμβάσεις που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Η παραλαβή των δύο επιστολών από την Κομισιόν δεν ισοδυναμεί, ωστόσο, με αυτόματη έγκριση συγκεκριμένου πακέτου στήριξης. Η σχετική συζήτηση συνεχίζεται ενόψει του επόμενου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπου αναμένεται να εξεταστούν οι προτάσεις και οι εισηγήσεις που έχουν ήδη καταθέσει τα κράτη-μέλη.
Οι θέσεις Αθήνας και Ρώμης, οι όροι των Βρυξελλών
Η πίεση από τη Ρώμη συνοδεύεται από συγκεκριμένα οικονομικά στοιχεία. Σύμφωνα με το Reuters, ο πληθωρισμός στην Ιταλία ανέβηκε στο 4,1% τον Σεπτέμβριο, από 3,2% τον Αύγουστο, κάτι που ενισχύει το επιχείρημα της ιταλικής κυβέρνησης για πρόσθετη στήριξη. Η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη ανακοινώσει πρόθεση να διαθέσει 14 δισεκατομμύρια ευρώ σε βάθος διετίας για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων, αξιοποιώντας ακριβώς αυτή τη ρήτρα διαφυγής. Παράλληλα, η ιταλική πλευρά διεκδικεί ακόμη μεγαλύτερο περιθώριο, ζητώντας να συνυπολογιστεί στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες και η επίδραση του αυξημένου πληθωρισμού.
Ο Μπάλας Ουζβάρι ξεκαθάρισε πάντως ότι η δημοσιονομική ευελιξία δεν παρέχεται χωρίς όρους. Όπως τόνισε, «η πόρτα είναι ανοιχτή για τα κράτη-μέλη να υποβάλουν αίτημα για την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, είτε για την άμυνα είτε για την ενέργεια», ωστόσο αυτό «δεν μπορεί να γίνει εις βάρος μιας συνολικής δέσμευσης στη δημοσιονομική πειθαρχία». Οι κυβερνήσεις που αιτούνται την ενεργοποίηση του μηχανισμού οφείλουν να διατηρούν τη δέσμευσή τους στη δημοσιονομική βιωσιμότητα και να τηρούν τους στόχους των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών-διαρθρωτικών σχεδίων τους, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ορίου αύξησης των καθαρών δαπανών. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής υπενθύμισε ακόμη ότι, το τελευταίο ενάμιση με δύο χρόνια, οι Βρυξέλλες έχουν δείξει ότι μπορούν να προτείνουν στοχευμένη ευελιξία όταν αυτό δικαιολογείται, όπως συνέβη στην περίπτωση της άμυνας και, νωρίτερα φέτος, στον τομέα της ενέργειας.
Τι ακολουθεί στις Βρυξέλλες
Από τις δύο χώρες, η Ιταλία προηγείται στη διαδικασία, καθώς το αίτημά της υποβλήθηκε πριν από μερικές εβδομάδες και εξετάζεται ήδη από την Επιτροπή. Το αίτημα της Ελλάδας, μέσω της επιστολής του Κυριάκου Μητσοτάκη, βρίσκεται στο ίδιο στάδιο αξιολόγησης, με την Κομισιόν να επαναλαμβάνει ότι κάθε αίτημα θα κριθεί με βάση το ισχύον δημοσιονομικό πλαίσιο. Η συζήτηση για τη δημοσιονομική ευελιξία αναμένεται να συνεχιστεί στο επόμενο διάστημα, με τα κράτη-μέλη να καταθέτουν προτάσεις που θα τεθούν προς συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, πριν από οποιαδήποτε τελική απόφαση για συγκεκριμένα μέτρα στήριξης.
