Γιατί σχεδόν όλοι στρίβουν αριστερά όταν περπατούν μέσα σε κλειστό χώρο χωρίς συγκεκριμένο προορισμό; Το ερώτημα απασχόλησε ερευνητές το 2020, στη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19, όταν μελετούσαν πώς κινούνται οι άνθρωποι σε κλειστούς χώρους προκειμένου να τηρούν αποστάσεις μεταξύ τους. Η παρατήρηση ενός βίντεο που οι επιστήμονες ξαναέβλεπαν ξανά και ξανά οδήγησε τελικά σε μια πενταετή επιστημονική αναζήτηση. Το εύρημα ήταν ξεκάθαρο· σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες σχημάτιζαν κύκλους που στρέφονταν πάντα προς την ίδια κατεύθυνση, χωρίς κανείς από αυτούς να το έχει αντιληφθεί.
Η παρατήρηση που ξεκίνησε μέσα στην πανδημία
Το φαινόμενο καταγράφηκε για πρώτη φορά όταν επιστήμονες παρακολουθούσαν επανειλημμένα βίντεο από πειράματα σχετικά με την τήρηση αποστάσεων μέσα σε κλειστό χώρο. Παρατήρησαν ότι όταν ένα πλήθος περιπλανιέται χωρίς συγκεκριμένο στόχο, αρχίζει σταδιακά να περιστρέφεται σχεδόν πάντα προς τα αριστερά. Κανείς δεν κατεύθυνε αυτή την κίνηση και κανείς δεν την αποφάσιζε συνειδητά, γεγονός που έκανε τους ερευνητές να εκπλαγούν ιδιαίτερα όταν το μοτίβο επαναλαμβανόταν ξανά και ξανά σε διαφορετικές ομάδες ανθρώπων. Το στοιχείο αυτό τους ώθησε να αφιερώσουν πέντε χρόνια προσπαθώντας να εξηγήσουν γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο.
Για έναν φυσικό, το μοτίβο αυτό θύμιζε κλασικό παράδειγμα αναδυόμενης συμπεριφοράς, δηλαδή ένα συλλογικό σχήμα που προκύπτει από αμέτρητες μικρές αλληλεπιδράσεις, είτε μεταξύ των ίδιων των ανθρώπων είτε μεταξύ ανθρώπων και περιβάλλοντος. Οι ερευνητές διαμόρφωσαν δύο βασικές υποθέσεις πάνω σε αυτή τη λογική και προχώρησαν να τις ελέγξουν ξεχωριστά, μέσα από νέα πειράματα σε πραγματικές συνθήκες και όχι μόνο μέσα από την ανάλυση παλαιότερου υλικού.
Γιατί στρίβουν αριστερά ακόμη κι όταν αλλάζει η ομάδα
Η πρώτη υπόθεση αφορούσε την αλληλεπίδραση των πεζών με τους τοίχους του χώρου όπου περπατούσαν. Παλαιότερη έρευνα στη νευροεπιστήμη είχε δείξει ότι οι δεξιόχειρες τείνουν να στρίβουν αριστερά, ενώ οι αριστερόχειρες προς τα δεξιά, μια λεπτή τάση που συνδέεται με μικρές διαφορές ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. Καθώς η πλειονότητα ενός τυχαίου πλήθους είναι δεξιόχειρες, οι επιστήμονες υπέθεσαν αρχικά ότι η συλλογική στροφή προς τα αριστερά ήταν απλώς το άθροισμα ατομικών προτιμήσεων, που οι τοίχοι του χώρου μετέτρεπαν σε μια κλειστή κυκλική διαδρομή.
Για να ελέγξουν την υπόθεση αυτή, οι ερευνητές σχεδίασαν ένα νέο πείραμα πριν καν συγκεντρωθεί το πλήθος μέσα σε στάδιο. Κάθε εθελοντής περπατούσε μόνος του κατευθείαν προς έναν τοίχο και οι επιστήμονες κατέγραφαν προς ποια πλευρά στριφογύριζε όταν έφτανε εκεί. Έτσι μπορούσαν να ταξινομήσουν τους συμμετέχοντες ανάλογα με την προσωπική τους προτίμηση και να παρατηρήσουν τι θα συνέβαινε αν άλλαζε η σύνθεση της ομάδας. Αν η εξήγηση βρισκόταν στους τοίχους ή στο αν κάποιος είναι δεξιόχειρας ή αριστερόχειρας, τότε μια ομάδα αποτελούμενη αποκλειστικά από ανθρώπους που στρίβουν δεξιά θα έπρεπε τελικά να αντιστρέψει τη φορά περιστροφής του πλήθους και να κινηθεί δεξιόστροφα. Αυτό όμως δεν συνέβη ποτέ, ανεξάρτητα από το πώς συνέθεταν οι ερευνητές την ομάδα των εθελοντών κάθε φορά.
Το αποτέλεσμα άφησε τους ερευνητές μπροστά σε ένα ακόμη πιο περίπλοκο ερώτημα. Αφού αποκλείστηκε η επιρροή του χώρου και της ατομικής προτίμησης του καθενός, η δεύτερη υπόθεση -ότι το μοτίβο προκύπτει από τις αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων μεταξύ τους μέσα στο πλήθος- παραμένει η πιο πιθανή εξήγηση για το γιατί σχεδόν όλοι καταλήγουμε να στρίβουμε αριστερά χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε. Η έρευνα δείχνει πόσο δύσκολο είναι να εντοπιστεί η αιτία πίσω από μια συμπεριφορά που φαίνεται τόσο απλή και καθημερινή, όσο το να περπατάς μέσα σε ένα πλήθος.
