Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε την επιστροφή 48 ιστορικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία με το χρόνιο αίτημα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, μιλώντας το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης. Η τελετή υπογραφής των πρωτοκόλλων πολιτιστικής ανταλλαγής Ελλάδας και Βουλγαρίας έγινε παρουσία του Βούλγαρου προέδρου Ρούμεν Ράντεφ. Τα κειμήλια είχαν αφαιρεθεί το 1917, μέσα στη δίνη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και φυλάσσονταν έκτοτε στη Σόφια. Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την επιστροφή τους ζήτημα αρχής για την ακεραιότητα των μνημείων, συνδέοντάς την ευθέως με τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Η τελετή στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης
Η συμφωνία προβλέπει την επιστροφή στην Ελλάδα 48 αντικειμένων ανεκτίμητης πολιτιστικής και πνευματικής αξίας, όπως ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την ομιλία του. Πρόκειται για ιερές εικόνες και σταυρούς, άμφια, λειψανοθήκη και τον επισκοπικό θρόνο, αντικείμενα που είχαν αποσπαστεί από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Τα κειμήλια θα φιλοξενηθούν αρχικά στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου και στη συνέχεια θα παραδοθούν οριστικά στις μονές και τη μητρόπολη από τις οποίες είχαν αφαιρεθεί.
Η συμφωνία λειτουργεί ως αμφίδρομη ανταλλαγή. Η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως του Τσάρου Σαμουήλ, που βασίλεψε από το 997 έως το 1014, καθώς και οστά από τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Τα ευρήματα είχε φέρει στο φως ο καθηγητής Νικόλαος Μουτσόπουλος και τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Ο Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η διαπραγμάτευση είχε ξεκινήσει πριν από περίπου μισό αιώνα, με τις πρώτες συζητήσεις να έχουν γίνει από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή τη δεκαετία του 1970 με τον τότε ηγέτη της Βουλγαρίας, Τόντορ Ζίβκοφ. Η τελετή ολοκληρώνει το Μνημόνιο Κατανόησης που είχαν υπογράψει πρόσφατα οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, η Λίνα Μενδώνη και ο Εφτίμ Μιλόσεφ.
Μητσοτάκης: ο Παρθενώνας είναι οικουμενικό μνημείο
Μιλώντας στην τελετή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν σαφής ότι τα μνημεία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως λάφυρα πολέμου, ούτε ως θύματα συγκυριών μεταγενέστερων της δημιουργίας τους. Όπως είπε, η ίδια αρχή της ακεραιότητας του μνημείου διαπερνά και την προσπάθεια για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, καθώς αυτά δεν αποτελούν απλά άψυχα αντικείμενα του χθες αλλά τεκμήρια σε ζωντανή σύνδεση με το τοπίο που τα γέννησε. Ο πρωθυπουργός διευκρίνισε ότι η ελληνική θέση δεν υπαγορεύεται από αόριστη εθνική διεκδίκηση ούτε αμφισβητεί την αποστολή των μουσείων σε όλο τον κόσμο, αλλά αφορά αποκλειστικά την αποκατάσταση της ακεραιότητας ενός μνημείου που θεωρεί βίαια διαμελισμένο.
Ο Μητσοτάκης τόνισε ρητά ότι η Ελλάδα δεν προτίθεται να δεχθεί διευθετήσεις που να δηλώνουν αναγνώριση ξένης κυριαρχίας στα Γλυπτά του Παρθενώνα, ούτε να δανειστεί τους δικούς της θησαυρούς. Με ανακοίνωσή της, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος εξέφρασε την ικανοποίησή της για την επιστροφή των 48 κειμηλίων ύστερα από έναν και πλέον αιώνα, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία επιτυχία που αντανακλά τη συνεργασία Πολιτείας και Εκκλησίας.
Ο πρωθυπουργός ευχαρίστησε τον Βούλγαρο ομόλογό του, τις προηγούμενες κυβερνήσεις των δύο χωρών, τα δύο υπουργεία Πολιτισμού και το προσωπικό του Βυζαντινού Μουσείου για τη συμβολή τους στην επίτευξη της συμφωνίας. Όπως ανέφερε, ο δίαυλος της διμερούς συνεργασίας Ελλάδας και Βουλγαρίας ανοίγει τώρα, με τη σημερινή συμφωνία να αποτελεί το πρώτο βήμα για στενότερη συνεργασία στο μέλλον, με στόχο την επιστροφή και άλλων πολιτιστικών αντικειμένων στις δύο χώρες.
