Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ολοένα περισσότερο τον κύκλο ζωής των ζώων, αλλάζοντας τη διατροφή, τη μετανάστευση και την αναπαραγωγή άγριων ειδών σε όλο τον πλανήτη. Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, που τιμάται σήμερα 4 Οκτωβρίου, έχει κεντρικό μήνυμα «Δείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια τους» και εστιάζει ακριβώς σε αυτές τις συνέπειες. Ειδικοί προειδοποιούν ότι ο ρυθμός της μεταβολής είναι τόσο γρήγορος, ώστε πολλά είδη δεν προλαβαίνουν να προσαρμοστούν, με την Ελλάδα να έχει ήδη δεχθεί τις πρώτες επιπτώσεις τόσο στη χλωρίδα και πανίδα της ξηράς όσο και στις θάλασσές της.
Διαβάστε επίσης: Ο Αρκάς τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Ζώων με συγκινητικό σκίτσο
Πώς η κλιματική αλλαγή διαταράσσει τα οικοσυστήματα
Ο Τριαντάφυλλος Ακριώτης, καθηγητής στο Εργαστήριο Διαχείρισης Βιοποικιλότητας του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η σημερινή κλιματική αλλαγή πραγματοποιείται υπερβολικά γρήγορα και δεν είναι εύκολο για όλα τα είδη να προλάβουν να αλλάξουν στον ίδιο ρυθμό». Όπως σημειώνει, η θερμοκρασία, η βροχόπτωση και η κατανομή τους στη διάρκεια του έτους καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη μορφή των οικοσυστημάτων, αφού από αυτές εξαρτάται η βλάστηση και, άμεσα ή έμμεσα, η ζωή των ζώων. Η μεταβολή του κλίματος μπορεί έτσι να επηρεάσει ολόκληρο το περιβάλλον από το οποίο εξαρτάται η επιβίωση ενός είδους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αρκτική, όπου η υποχώρηση του θαλάσσιου πάγου στερεί από τις πολικές αρκούδες την επιφάνεια πάνω στην οποία βρίσκουν την τροφή τους. Για τις αρκτικές αλεπούδες το πρόβλημα είναι διαφορετικό: ενώ εξακολουθούν να βρίσκουν τροφή, αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό της κοινής αλεπούς, η οποία έχει επεκταθεί σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν μπορούσε να επιβιώσει. Σύμφωνα με τον κ. Ακριώτη, τα δύο παραδείγματα δείχνουν ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορεί να είναι άμεσες, όπως η μείωση του χρόνου κατά τον οποίο υπάρχει πάγος, ή έμμεσες, όπως ο ανταγωνισμός με είδη που προηγουμένως απουσίαζαν από μια περιοχή.
Αλλαγές στην εξάπλωση των ειδών καταγράφονται και στις ελληνικές θάλασσες. Ψάρια που προέρχονται από τα θερμά νερά της Ερυθράς Θάλασσας εξαπλώνονται σταδιακά βορειότερα στη Μεσόγειο, με αποτέλεσμα η παρουσία τους στα ελληνικά νερά να μην αποτελεί πλέον σπάνιο θέαμα, όπως αναφέρει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Ποια είδη κινδυνεύουν περισσότερο στην Ελλάδα
Η δυνατότητα μετακίνησης ή προσαρμογής δεν είναι ίδια για όλα τα ζώα. Για είδη που ζουν σε ψυχρές περιοχές ή περιορίζονται σε μεγάλα υψόμετρα, η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί ιδιαίτερες δυσκολίες επιβίωσης. Όπως εξηγεί ο κ. Ακριώτης, περισσότερο ευαίσθητα στις υψηλές θερμοκρασίες και στην καλοκαιρινή ξηρασία είναι γενικά τα είδη που εξαπλώνονται κυρίως στη βόρεια Ελλάδα. Ορισμένα φυτά και ζώα ζουν αποκλειστικά σε μεγάλα υψόμετρα και δεν μπορούν να επιβιώσουν σε θερμότερες περιοχές, καθώς οι διαθέσιμες εκτάσεις σε βουνοκορφές είναι μικρές και οι πληθυσμοί τους συχνά ολιγάριθμοι και απομονωμένοι από γειτονικούς πληθυσμούς του ίδιου είδους. Αυτό τους καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτους στην εξαφάνιση.
Πολλά από αυτά τα είδη πιστεύεται ότι είχαν ευρύτερη εξάπλωση κατά τις εποχές των παγετώνων. Με την υποχώρηση των πάγων και την άνοδο της θερμοκρασίας, επιβίωσαν είτε σε βουνά της Ελλάδας, είτε βορειότερα στην Ευρώπη. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η Ροδόπη, όπου η ερυθρελάτη και άλλα ψυχρόφιλα είδη σχηματίζουν δάση στα οποία ζουν ζώα συνδεδεμένα με ψυχρότερα περιβάλλοντα, όπως ο αγριόκουρκος και η σπουργιτόγλαυκα, για τα οποία η περιοχή αποτελεί το νοτιότερο σημείο της φυσικής τους κατανομής. «Είναι ένα ολόκληρο οικοσύστημα, σαν ένα κομμάτι από τη βόρεια Ευρώπη πάνω στη Ροδόπη», αναφέρει χαρακτηριστικά ο καθηγητής, εκφράζοντας την ανησυχία του για το μέλλον αυτών των πληθυσμών.
Η ανάλυση του κ. Ακριώτη δείχνει ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην άγρια ζωή δεν είναι ενιαίες, αλλά διαφέρουν ανάλογα με το είδος, τον οικότοπο και τη γεωγραφική θέση. Στη μία πλευρά βρίσκονται είδη θαλάσσιων οργανισμών που επεκτείνουν την εξάπλωσή τους εκμεταλλευόμενα τη θέρμανση των νερών, και στην άλλη πληθυσμοί ορεινών ή ψυχρόφιλων ειδών που βλέπουν τον βιότοπό τους να συρρικνώνεται. Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων επιχειρεί ακριβώς να φέρει στο προσκήνιο αυτή την ανισορροπία, καλώντας το κοινό να κατανοήσει τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής από τη σκοπιά των ίδιων των ζώων που καλούνται να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ταχύτητα πρωτόγνωρη για τα δεδομένα της εξέλιξης.
