Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εξέφρασε την ικανοποίησή του για την επιστροφή κειμηλίων από τη Βουλγαρία προς την Ελλάδα, με ανακοίνωση που εκδόθηκε την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026 στο Φανάρι. Η ανακοίνωση έγινε με αφορμή τη συμφωνία που υπέγραψαν οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας για την ανταλλαγή ιστορικών και εκκλησιαστικών κειμηλίων. Το Πατριαρχείο μίλησε για «έναρξη» μιας διαδικασίας αποκατάστασης, εκφράζοντας παράλληλα την ελπίδα η εξέλιξη αυτή να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες χώρες.
Τι προβλέπει η συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, η συμφωνία προβλέπει την επιστροφή στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917. Τα αντικείμενα προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτας. Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ.
Το Πατριαρχείο διευκρινίζει ότι τα κειμήλια είχαν αφαιρεθεί πριν από περισσότερα από 100 χρόνια από μητροπόλεις και μονές της Βόρειας Ελλάδας, οι οποίες υπάγονται στην πνευματική και κανονική δικαιοδοσία της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας. Για τον λόγο αυτό, η νέα συμφωνία θεωρείται από το Φανάρι ως αρχή της αποκατάστασης μιας αρπαγής που έγινε πριν από έναν αιώνα. Αξίζει να σημειωθεί πως πριν από το Πατριαρχείο, την ίδια συμφωνία είχε χαιρετίσει και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος.
Η παρέμβαση Βαρθολομαίου και οι ελπίδες για τον Παρθενώνα
Στην ανακοίνωσή του, το Πατριαρχείο υπενθυμίζει ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε θέσει επίσημα το ζήτημα των κειμηλίων πριν από μερικά χρόνια, κατά την επίσκεψή του στη Σόφια, στον τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας. Το Φανάρι τονίζει πως τώρα ο Βαρθολομαίος «χαίρεται για την έναρξη της σχετικής διαδικασίας» και συγχαίρει τις δύο κυβερνήσεις για όσα έγιναν, αλλά και για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν. Η διαδικασία περιγράφεται ως αποτέλεσμα των εγκάρδιων σχέσεων μεταξύ δύο γειτονικών χωρών που είναι ταυτόχρονα σύμμαχοι και μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Πατριαρχείο εκφράζει, παράλληλα, την προσδοκία πως η επιστροφή των κειμηλίων θα ολοκληρωθεί σύντομα, με βάση την ηθική τάξη και το διεθνές δίκαιο. Στην ανακοίνωση γίνεται ειδική σύνδεση της υπόθεσης με το ευρύτερο αίτημα επαναπατρισμού πολιτιστικών θησαυρών που έχουν αποσπαστεί από τον τόπο προέλευσής τους, με ιδιαίτερη αναφορά στα Γλυπτά του Παρθενώνα. Το Φανάρι εκφράζει την ευχή η εξέλιξη αυτή με τη Βουλγαρία να αποτελέσει παράδειγμα και έμπνευση για τις αρμόδιες αρχές άλλων χωρών, ώστε να συμβάλουν και εκείνες στην επιστροφή αποσπασμένων πολιτιστικών θησαυρών.
Στην ανακοίνωση σημειώνεται χαρακτηριστικά πως τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ως μνημείο-σύμβολο για το σύνολο της ανθρωπότητας, περιμένουν σιωπηλά και καρτερικά την επανένωσή τους με τα υπόλοιπα μέλη τους.
