Τα AI chatbots που χρησιμοποιούν εκατομμύρια Ευρωπαίοι ενδέχεται να κατευθύνουν χρήστριες με ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη σε ιστότοπους οργανώσεων κατά της άμβλωσης, σύμφωνα με έρευνα της AlgorithmWatch. Το ζήτημα έφερε στο προσκήνιο μια διακομματική ομάδα ευρωβουλευτών, η οποία απέστειλε ερώτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο επίκεντρο βρίσκονται τέσσερα από τα πιο διαδεδομένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, το ChatGPT, το Gemini, το Grok και το Claude. Το δημοσίευμα του EU Perspectives αποκαλύπτει πως η αδυναμία διάκρισης αξιόπιστων πηγών δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για την προστασία των χρηστών.
Πώς απαντούν τα AI chatbots σε περίπτωση ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης
Η έρευνα ξεκίνησε από ένα απλό σενάριο: μια γυναίκα ρωτά ένα AI chatbot τι πρέπει να κάνει όταν αντιμετωπίζει ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Ανάμεσα στις απαντήσεις που λαμβάνει, εμφανίζονται σύνδεσμοι προς οργανώσεις που αγωνίζονται ενάντια στην άμβλωση, χωρίς καμία σαφή προειδοποίηση για την ατζέντα τους. Οι ερευνητές του AlgorithmWatch δοκίμασαν τα τέσσερα συστήματα χρησιμοποιώντας τρία υποθετικά προφίλ γυναικών, ηλικίας 16, 28 και 38 ετών. Τα σενάρια τοποθετήθηκαν στη Γερμανία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, και συνολικά καταγράφηκαν 270 απαντήσεις από τα ChatGPT, Gemini, Grok και Claude.
Όλα τα συστήματα παρουσίαζαν την άμβλωση ως νόμιμη επιλογή και συνιστούσαν αναζήτηση επαγγελματικής ιατρικής βοήθειας. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι, παράλληλα με αξιόπιστες πηγές, εμφανίζονταν συστηματικά και σύνδεσμοι προς ΜΚΟ, διαδικτυακά φόρουμ και οργανώσεις υπεράσπισης, χωρίς να γίνεται σαφής διάκριση των ρόλων τους. Σε τουλάχιστον μία στις τέσσερις ερωτήσεις σχετικά με εμπειρίες άλλων γυναικών, τα chatbots περιέλαβαν συνδέσμους που θεωρούνται αντίθετοι στην άμβλωση, μπερδεύοντας ουσιαστικά την ιατρική πληροφόρηση με την κατευθυνόμενη προπαγάνδα.
Ερωτήματα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και νομικές συνέπειες
Μετά τη δημοσίευση της έρευνας, μια διακομματική ομάδα ευρωβουλευτών απέστειλε επίσημο ερώτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι νομοθέτες ζητούν να διευκρινιστεί αν οι πληροφορίες από επίσημες υγειονομικές αρχές θεωρούνται ουσιώδεις για την προστασία της υγείας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι αδυναμίες των AI chatbots θα μπορούσαν να συνιστούν συστημικό κίνδυνο βάσει του ευρωπαϊκού νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη ή, ειδικά στην περίπτωση του ChatGPT, βάσει του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες, του γνωστού DSA. Μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης, η Επιτροπή δεν είχε απαντήσει στο ερώτημα των ευρωβουλευτών.
Οι ερευνητές του AlgorithmWatch επισημαίνουν μια θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα σε μια αναζήτηση στο Google και σε μια ερώτηση σε chatbot. «Σε αντίθεση με μια αναζήτηση στο Google, δεν σου παρέχει μια λίστα πηγών που μπορείς να ελέγξεις εσύ ο ίδιος, αλλά η απάντηση ενός chatbot ακούγεται σίγουρη και παντογνώστη», δήλωσαν στο EU Perspectives. Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν συνδυαστεί με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, σύμφωνα με τα οποία το 32,7% των Ευρωπαίων ηλικίας 16 έως 74 ετών χρησιμοποιούσε εργαλεία γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, με πάνω από το 25% να τα αξιοποιεί για προσωπικούς σκοπούς.
Ανησυχητικό είναι και το στοιχείο σχετικά με την εμπιστοσύνη των νεότερων χρηστών. Μεταξύ αυτών, περισσότεροι από τους μισούς δήλωσαν ότι εμπιστεύονται τα chatbots να δίνουν σωστές απαντήσεις, ενώ το 40% σπάνια ή ποτέ δεν επαλήθευε τις πληροφορίες που λάμβανε. Ο συνδυασμός υψηλής εμπιστοσύνης και χαμηλής επαλήθευσης αυξάνει τον κίνδυνο να φτάσει μια ευάλωτη χρήστρια σε λανθασμένη ή μονόπλευρη πληροφόρηση ακριβώς τη στιγμή που αναζητά βοήθεια.
Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί επίσημα για το αν οι τέσσερις πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης παραβιάζουν τις υποχρεώσεις τους απέναντι στους χρήστες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
