Η Νοτιοαφρικανή νομικός, δικαστής και αγωνίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα Ναβανεθέμ «Νάβι» Πιλάι ανακηρύχθηκε την Παρασκευή (9/10) νικήτρια του Νόμπελ Ειρήνης 2026. Η ανακοίνωση έγινε από τη Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ στο Όσλο, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες κατηγορίες του θεσμού που απονέμονται στη Στοκχόλμη. Η Επιτροπή τίμησε την πρώην Ύπατη Αρμοστή του ΟΗΕ για τις πολυετείς προσπάθειές της στην προώθηση της ειρήνης και του διεθνούς δικαίου. Φέτος συμπληρώνονται 125 χρόνια από τη θέσπιση του βραβείου.
Ποια είναι η Νάβι Πιλάι
Η Πιλάι γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1941 στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, σε οικογένεια που ανήκε στη μειονότητα των Ινδών Ταμίλ. Οι πρόγονοί της είχαν μεταναστεύσει από την Ινδία και εργάζονταν σε φυτεία ζαχαροκάλαμου, ενώ ο πατέρας της ήταν οδηγός λεωφορείου και η μητέρα της νοικοκυρά. Η οικογένεια ζούσε στο Clairwood, μια φτωχή συνοικία κοντά στο Ντέρμπαν, όπου λόγω του απαρτχάιντ περιορίζονταν τα μέλη των ασιατικών μειονοτήτων. Παρά τις δυσκολίες, οι γονείς της ενθάρρυναν τις τέσσερις κόρες τους να σπουδάσουν, και η ίδια φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νάταλ.
Επειδή κανένα δικηγορικό γραφείο δεν δεχόταν να την προσλάβει λόγω της καταγωγής της, η Πιλάι άνοιξε το δικό της γραφείο και ανέλαβε την υπεράσπιση του Νέλσον Μαντέλα και άλλων αγωνιστών κατά του απαρτχάιντ. Μετά από διδακτορικό στο Χάρβαρντ, έγινε δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νότιας Αφρικής και στη συνέχεια υπηρέτησε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα, όπου συνέβαλε στην ιστορική απόφαση που αναγνώρισε τον βιασμό και τη σεξουαλική βία ως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και πράξεις γενοκτονίας. Από το 2008 έως το 2014 διετέλεσε Ύπατη Αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ενώ πρόσφατα προήδρευσε της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη. Σήμερα υπηρετεί ως δικαστής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Το σκεπτικό της Επιτροπής και οι αντιδράσεις
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Νορβηγικής Επιτροπής, η Πιλάι επέδειξε «εξαιρετικό θάρρος και ακεραιότητα», συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης παγκόσμιας έννομης τάξης. Η Επιτροπή τόνισε ότι «κάθε φορά που η ισχύς υπερισχύει του δικαίου, υπονομεύονται η σταθερότητα, η εμπιστοσύνη και η ειρηνική συνύπαρξη», ενώ υπογράμμισε πως «η ειρήνη προϋποθέτει δικαιοσύνη». Όπως εξήγησε, το διεθνές δίκαιο δεν αποτελεί πλέον συμπληρωματικό μέσο για τη διατήρηση της ειρήνης, αλλά απόλυτη αναγκαιότητα, και η βράβευση της Νοτιοαφρικανής νομικού στέλνει μήνυμα υπέρ της προστασίας των διεθνών δικαστικών θεσμών και της λογοδοσίας κρατών και πολιτικών ηγετών.
Φέτος η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ έλαβε συνολικά 287 υποψηφιότητες, με περισσότερο από το ένα τέταρτο να αφορά οργανισμούς. Πριν από την ανακοίνωση, αναλυτές και προγνωστικά ανέφεραν ως πιθανούς διεκδικητές τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, ομάδες έκτακτης ανάγκης στο Σουδάν, υπερασπιστές των δικαιωμάτων των παιδιών στην Ουκρανία, καθώς και δύο ανώτατα διεθνή δικαστήρια. Στις αγορές προβλέψεων είχε συγκεντρώσει έντονο ενδιαφέρον ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχε δηλώσει επανειλημμένα το 2025 ότι δικαιούται το βραβείο. Τα ονόματα όλων των υποψηφίων παραμένουν μυστικά για 50 χρόνια από την απονομή.
Η βράβευση της Πιλάι έρχεται την ίδια εβδομάδα που ανακοινώθηκαν και τα Νόμπελ στην ιατρική, τη φυσική, τη χημεία και τη λογοτεχνία, ολοκληρώνοντας τον κύκλο των φετινών διακρίσεων πριν από τις τελετές απονομής που ακολουθούν παραδοσιακά τον Δεκέμβριο.
