Στα Πλακάκια της Αίγινας βρίσκεται ένα σπίτι που μεγάλωνε μαζί με τον ιδιοκτήτη του και φιλοξένησε μερικές από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής Τέχνης. Πρόκειται για το σπίτι του Νίκου Νικολάου, του γνωστού ζωγράφου από την Ύδρα, το οποίο σήμερα ανοίγουν οι ανιψιοί του, Δάφνη και Θοδωρής Ζουμπουλάκης, μοιράζοντας τις αναμνήσεις τους. Το σπίτι λειτούργησε για δεκαετίες ως σημείο συνάντησης καλλιτεχνών, ζωγράφων και ποιητών που αγάπησαν το φως της Αίγινας.
Η αγάπη για το φως της Αίγινας
Γοητευμένος από το νησί και το ιδιαίτερο φως του, ο Νίκος Νικολάου αγόρασε το 1964 μια έκταση 2,5 στρεμμάτων στα Πλακάκια και μετέφερε εκεί το εργαστήριό του. Με αυτή την επιλογή ακολούθησε τον συμφοιτητή και στενό του φίλο Χρήστο Καπράλο, αλλά και τον Τάκη Καλμούχο και τον Νίκο Καζαντζάκη, που είχαν εγκατασταθεί εκεί νωρίτερα. Το σπίτι που έφτιαξε μαζί με τη σύζυγό του, Αγγέλα Νικολάου, περιγράφηκε από τον Γιάννη Νεγρεπόντη ως «το ανοιχτό σπίτι για όλες τις ώρες» ενός ανθρώπου για τον οποίο, όπως έγραψε, «δεν ήξερες πού άρχιζε η Τέχνη του, η ζωγραφική, και πού τελείωνε η Τέχνη της ζωής».
Όπως θυμάται ο Θοδωρής Ζουμπουλάκης, το ζευγάρι Νικολάου, καθώς δεν είχε παιδιά, φιλοξενούσε τον ίδιο και την αδερφή του Δάφνη κάθε καλοκαίρι στην Αίγινα, μαζί με τα ξαδέρφια τους. «Επειδή ο Νικολάου είχε επεκτατικές τάσεις γενικά, άρχισε το σπίτι του στην Αίγινα στο οποίο έφτιαξε μετά ένα ατελιέ, το οποίο εν συνεχεία γινόταν σαλόνι, με αποτέλεσμα να φτιάξει ένα δεύτερο και αργότερα ένα τρίτο ατελιέ», εξηγεί. Έτσι, ανάμεσα στα δύο κτίρια του σπιτιού του, προέκυψαν δύο ακόμη μικρά σπιτάκια, στα οποία φιλοξενούσε τα ανίψια του αλλά και φίλους του ζευγαριού.
Η φιλία από το Παρίσι και το σπίτι του Μόραλη
Η Δάφνη Ζουμπουλάκη τονίζει ότι το πιο σημαντικό ήταν πως, στη δεκαετία του ’70, στο σπίτι αυτό συγκεντρώνονταν οι πιο σημαντικές προσωπικότητες των Τεχνών της εποχής, όπως ο Οδυσσέας Ελύτης και ο Γιάννης Μόραλης, ο οποίος βρισκόταν εκεί κάθε βράδυ ως αδελφικός φίλος του Νικολάου. Η φιλία των δύο ζωγράφων, όπως εξηγεί ο Θοδωρής, είχε σφραγιστεί πολύ πριν, στο Παρίσι, όταν μοιράστηκαν την υποτροφία που είχε κερδίσει ο Μόραλης από την Ακαδημία Αθηνών, ύστερα από στοίχημα που είχαν κάνει μεταξύ τους.
Ο Γιάννης Μόραλης και ο Νίκος Νικολάου είχαν σπουδάσει μαζί στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, και στα τέλη της δεκαετίας του 1930, πριν από τον πόλεμο, βρέθηκαν μαζί στο Παρίσι, όπου φοίτησαν στην École des Beaux-Arts, στα εργαστήρια τοιχογραφίας και ψηφιδωτού, μελετώντας παράλληλα την τέχνη από κοντά στα μουσεία, ιδίως στο Λούβρο. Η μαθητεία αυτή σημάδεψε το έργο και των δύο: ο Νικολάου ασχολήθηκε έκτοτε συστηματικά με την τοιχογραφία και τη μνημειακή ζωγραφική, ενώ στον Μόραλη η αυστηρή δομή και η γεωμετρική οργάνωση της επιφάνειας έγιναν βασικό χαρακτηριστικό της δουλειάς του.
Η φιλία των δύο ανδρών κράτησε μια ζωή, με τον Νικολάου να φέρνει τελικά τον Μόραλη στην Αίγινα. Έτσι χτίστηκε το σπίτι του Μόραλη στο νησί, έργο του αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, το οποίο ο Θοδωρής Ζουμπουλάκης περιγράφει ως «ένα από τα πιο ωραία κτίρια». Το σπίτι-ατελιέ χτίστηκε τη δεκαετία του ’70, και εκεί ο Μόραλης δούλευε έξι μήνες τον χρόνο: έφτανε το Πάσχα, συντροφιά με τους φίλους του Νικολάου και τον Καπράλο, και επέστρεφε στην Αθήνα το φθινόπωρο.
Στις αναμνήσεις της Δάφνης Ζουμπουλάκη από εκείνη την εποχή στα Πλακάκια, σταθερό πρόσωπο στις συναντήσεις ήταν και ο Χρήστος Καπράλος, μέρος του ίδιου κύκλου καλλιτεχνών που είχε βρει στην Αίγινα και στο σπίτι του Νίκου Νικολάου τον δικό του τόπο δημιουργίας.
