Η ποντιακή διάλεκτος βρίσκεται σε πορεία συνεχούς υποχώρησης, όχι επειδή οι νεότερες γενιές Ποντίων έχουν απομακρυνθεί από την καταγωγή τους, αλλά παρά το αντίθετο. Σε όλη την Ελλάδα, νέοι άνθρωποι με ποντιακές ρίζες συμμετέχουν ενεργά σε πολιτιστικούς συλλόγους, χορεύουν παραδοσιακούς χορούς και ακούν ποντιακή μουσική με αγάπη. Ωστόσο, η καθημερινή, ενεργή χρήση της ίδιας της διαλέκτου περιορίζεται σταδιακά, δημιουργώντας ένα φαινόμενο που φαίνεται αντιφατικό με πρώτη ματιά. Το ζήτημα της διατήρησης της ποντιακής διαλέκτου απασχολεί όλο και περισσότερο όσους ασχολούνται με την πολιτιστική κληρονομιά του Πόντου.
Διαβάστε επίσης: Μέτρα στήριξης για πετρέλαιο θέρμανσης και καύσιμα
Αγάπη για την καταγωγή, απόσταση από τη γλώσσα
Η ενασχόληση των νέων Ποντίων με την καταγωγή τους εκδηλώνεται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Πολλοί εγγράφονται σε ποντιακούς συλλόγους που λειτουργούν σε δεκάδες πόλεις της Ελλάδας, συμμετέχοντας σε εκδηλώσεις, χορευτικά τμήματα και μαθήματα παράδοσης. Ο παραδοσιακός χορός κατέχει κεντρική θέση σε αυτή τη διαδικασία, με τους νεότερους να μαθαίνουν βήματα που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά μέσα στους συλλόγους. Παράλληλα, η ποντιακή μουσική, με τα χαρακτηριστικά της όργανα και τους σκοπούς της, αποτελεί σταθερό κομμάτι της καθημερινότητας πολλών νέων ανθρώπων που θέλουν να παραμείνουν συνδεδεμένοι με την καταγωγή τους. Αρκετοί δεν περιορίζονται σε αυτό, αλλά οργανώνουν και πραγματοποιούν ταξίδια στον Πόντο, αναζητώντας τα ίχνη των προγόνων τους και τους τόπους από όπου ξεκίνησε η οικογενειακή ιστορία. Η αναζήτηση αυτή συχνά επεκτείνεται σε έρευνα του οικογενειακού δέντρου, με τους απογόνους να προσπαθούν να ανασυνθέσουν τη διαδρομή της οικογένειάς τους έως τον Πόντο. Το αποτέλεσμα όλων αυτών των δραστηριοτήτων είναι μια γενιά που δηλώνει με υπερηφάνεια την ποντιακή της ταυτότητα, χωρίς ντροπή ή απόσταση από το παρελθόν.
Το παράδοξο πίσω από τον περιορισμό της διαλέκτου
Το παράδοξο εντοπίζεται ακριβώς εκεί που κανείς θα περίμενε το αντίθετο. Ενώ η πολιτιστική και συναισθηματική σύνδεση με την καταγωγή φαίνεται να ενισχύεται, η ενεργή χρήση της ποντιακής διαλέκτου στην καθημερινή επικοινωνία συνεχίζει να περιορίζεται. Η συμμετοχή σε σύλλογο, ο χορός, η μουσική και το ταξίδι στον Πόντο αποτελούν εκφράσεις ταυτότητας που δεν προϋποθέτουν απαραίτητα την ομιλία της διαλέκτου. Έτσι, η αγάπη για την καταγωγή και η πρακτική χρήση της γλώσσας φαίνεται να κινούνται σε δύο παράλληλους δρόμους, χωρίς να συναντιούνται πάντα. Η διάλεκτος, σε αντίθεση με τον χορό ή τη μουσική, απαιτεί καθημερινή εξάσκηση και καθημερινούς ομιλητές για να παραμείνει ζωντανή, κάτι που φαίνεται να λείπει παρά το ενδιαφέρον για την υπόλοιπη παράδοση.
Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η σχέση μιας νεότερης γενιάς με καθένα από τα στοιχεία που συνθέτουν μια πολιτιστική ταυτότητα. Η ποντιακή ταυτότητα, όπως εκφράζεται σήμερα, φαίνεται να στηρίζεται περισσότερο σε συλλογικές εκδηλώσεις, σε παράδοση και σε συναίσθημα, παρά στην ίδια τη διάλεκτο ως εργαλείο επικοινωνίας. Το γεγονός ότι οι νέοι συμμετέχουν σε συλλόγους, χορεύουν, ακούν μουσική, ταξιδεύουν στον Πόντο και ερευνούν την οικογενειακή τους ιστορία δείχνει καθαρά ότι το ενδιαφέρον για την καταγωγή παραμένει ζωντανό. Ωστόσο, η πορεία της ίδιας της διαλέκτου δείχνει πως η διατήρηση μιας γλώσσας απαιτεί κάτι περισσότερο από αγάπη και υπερηφάνεια για την καταγωγή, απαιτεί ενεργή και συστηματική χρήση στην καθημερινότητα.
Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο μια μεμονωμένη περίπτωση, αλλά αντανακλά μια ευρύτερη πραγματικότητα που βιώνουν πολλές ομάδες με ιδιαίτερη πολιτιστική και γλωσσική κληρονομιά. Η ποντιακή διάλεκτος, ως ζωντανό κομμάτι της προφορικής παράδοσης, χρειάζεται ομιλητές που τη χρησιμοποιούν στην πράξη, και όχι μόνο θαυμαστές της ιστορίας και της μουσικής της. Για αυτό και η συνέχιση της χρήσης της θεωρείται πλέον ξεχωριστό ζήτημα, διαφορετικό από τη γενικότερη διατήρηση της ποντιακής ταυτότητας μέσα από συλλόγους, χορό και μουσική.
