Τρία κόλπα φοροδιαφυγής απέναντι στα ψηφιακά όπλα της ΑΑΔΕ

Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων έχει αναβαθμίσει σε μεγάλο βαθμό το ψηφιακό της οπλοστάσιο, αξιοποιώντας ακόμη και την Τεχνητή Νοημοσύνη για τον εντοπισμό αποκρυμμένων συναλλαγών. Ωστόσο, οργανωμένα κυκλώματα συνεχίζουν να προσπαθούν να ξεφύγουν από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στα δημόσια έσοδα. Μια νέα μεγάλη υπόθεση φέρνει στο προσκήνιο τρεις βασικές μεθόδους με τις οποίες αποκρύπτονται πωλήσεις και εμφανίζονται μικρότερα έσοδα από τα πραγματικά: οι «μαϊμού» ταμειακές μηχανές, η καταχρηστική αξιοποίηση νόμιμων φορολογικών μηχανισμών και η εγκατάσταση παράνομων λογισμικών που αλλοιώνουν τα δεδομένα των συναλλαγών.

Η υπόθεση Pizza Fan και το λογισμικό που «έσβηνε» τζίρο

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται η πρακτική των παράνομων λογισμικών, με αφορμή την υπόθεση της Pizza Fan, η οποία ερευνάται για φοροδιαφυγή 25 εκατ. ευρώ από το 2022. Σύμφωνα με την έρευνα, ειδικό λογισμικό φέρεται να αλλοίωνε τα δεδομένα των συναλλαγών και να απέκρυπτε μέρος του πραγματικού τζίρου. Το αποτέλεσμα ήταν να εμφανίζονται χαμηλότερες πωλήσεις από τις πραγματικές και να μην αποδίδεται ο αναλογών ΦΠΑ στο Δημόσιο. Η μέθοδος αυτή θεωρείται η πλέον σύνθετη, καθώς παρεμβαίνει απευθείας στα ηλεκτρονικά συστήματα καταγραφής των πωλήσεων.

Η υπόθεση αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ελεγκτικές αρχές όταν η φοροδιαφυγή δεν περιορίζεται στη μη έκδοση αποδείξεων, αλλά επεκτείνεται στον πυρήνα των ψηφιακών μηχανισμών. Ο εντοπισμός τέτοιων παρεμβάσεων απαιτεί εμβάθυνση στην ανάλυση των δεδομένων και χρήση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης που έχουν ενσωματωθεί στους ελέγχους. Ωστόσο, η ανάδειξη της υπόθεσης δείχνει ότι η ολοένα πιο σύνθετη ψηφιακή διασταύρωση δεδομένων καθιστά ολοένα δυσκολότερη την απόκρυψη εσόδων.

Από τις «μαϊμού» ταμειακές στις ύποπτες μαζικές ακυρώσεις

Η πρώτη μέθοδος στηρίζεται στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών και ειδικού λογισμικού για την παραγωγή παραστατικών που μοιάζουν με κανονικές αποδείξεις, χωρίς όμως να έχουν εκδοθεί από εγκεκριμένο φορολογικό μηχανισμό. Ο καταναλωτής παραλαμβάνει ένα χαρτί που φαίνεται νόμιμο, χωρίς να γνωρίζει ότι δεν αποτελεί έγκυρο φορολογικό στοιχείο. Η συναλλαγή δεν καταγράφεται με τον προβλεπόμενο τρόπο στα λογιστικά αρχεία της επιχείρησης, με αποτέλεσμα τα έσοδα να μένουν εκτός φορολογικής δήλωσης. Έτσι, το Δημόσιο χάνει έσοδα τόσο από τον φόρο εισοδήματος όσο και από τον ΦΠΑ, ενώ ο πελάτης παραπλανάται θεωρώντας ότι έλαβε κανονική απόδειξη.

Το δεύτερο κόλπο βασίζεται στην καταχρηστική αξιοποίηση νόμιμων φορολογικών μηχανισμών. Μια επιχείρηση μπορεί να εκδίδει δελτία παραγγελίας χωρίς να ακολουθεί απόδειξη αντίστοιχης αξίας ή να εμφανίζει μαζικές ακυρώσεις συναλλαγών και εκπτώσεις που δεν δικαιολογούνται από την πραγματική εμπορική δραστηριότητα. Ειδικής προσοχής χρειάζονται οι περιπτώσεις με μεγάλο αριθμό ακυρωτικών σημειωμάτων στο τέλος της ημέρας ή ασυνήθιστα υψηλή αξία εκπτώσεων. Οι κινήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους φοροδιαφυγή, αποτελούν όμως ενδείξεις που απαιτούν περαιτέρω έλεγχο.

Για τον εντοπισμό των παραβάσεων, οι ελεγκτές εξετάζουν τα ψηφιακά αρχεία των φορολογικών μηχανισμών, αναλύοντας τη συχνότητα, την αξία και τον χρόνο έκδοσης των παραστατικών, των ακυρώσεων και των εκπτώσεων. Από τη διασταύρωση των δεδομένων προκύπτουν αποκλίσεις και προσδιορίζονται έσοδα που δεν δηλώθηκαν. Η ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων της Αρχής στοχεύει στον περιορισμό αυτών των πρακτικών και στη θωράκιση των δημόσιων εσόδων.