Ελλάδα, ΕΕ και αραβικό μέτωπο κατά του τουρκολιβυκού

Σε ένα σπάνιας σύνθεσης διπλωματικό μέτωπο συστρατεύθηκαν στον ΟΗΕ η Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κύπρος και τρεις αραβικές χώρες, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με κοινή δήλωση που χαρακτηρίζει άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Το κείμενο εκφώνησε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας εξ ονόματος και των έξι πλευρών. Η παρέμβαση ακολουθεί την επικύρωση του μνημονίου από το λιβυκό κοινοβούλιο και μεταφέρει το ζήτημα σε ευρύτερο περιφερειακό επίπεδο. Οι έξι πρωτεύουσες προειδοποιούν ότι η αποδοχή τέτοιων συμφωνιών θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για τη διεθνή έννομη τάξη.

Το αραβικό σκέλος που διευρύνει το μέτωπο κατά της Άγκυρας

Η κοινή δήλωση ξεχωρίζει κυρίως για τη σύνθεσή της. Δίπλα στην Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση συνυπογράφουν τρεις χώρες του αραβικού κόσμου, γεγονός που προσδίδει στη θέση των Αθηνών συλλογικό και περιφερειακό βάρος. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης ανέλαβε να διαβάσει το κείμενο και για λογαριασμό της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, μετατρέποντας μια εθνική διεκδίκηση σε κοινή διπλωματική κίνηση έξι κρατών και οργανισμών.

Οι υπογράφοντες στηρίζουν το σκεπτικό τους στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο, που αποτελούν το πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Υποστηρίζουν ότι το μνημόνιο αγνοεί τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών. Η μεταγενέστερη ψήφος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, τονίζουν, δεν αλλάζει τη νομική εικόνα.

Οι έξι πλευρές κλείνουν με μια σαφή προειδοποίηση. Η επικύρωση μιας αυθαίρετης διμερούς συμφωνίας που παραβλέπει τους κανόνες του διεθνούς δικαίου θα υπονόμευε την προβλεψιμότητα, την ασφάλεια δικαίου και τις ειρηνικές σχέσεις μεταξύ των κρατών. Για τον λόγο αυτό, καταλήγουν, το μνημόνιο παραμένει άκυρο και δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη ούτε να χρησιμεύσει ως βάση οριοθέτησης.

Ο Σαντάμ Χαφτάρ στο Κάιρο την ώρα της αντιπαράθεσης

Η δήλωση στον ΟΗΕ συμπίπτει με έντονη διπλωματική κινητικότητα στην περιοχή. Την Κυριακή έφτασε στο Κάιρο ο αντιστράτηγος Σαντάμ Χαφτάρ, υπαρχηγός του γενικού επιτελείου των λιβυκών ενόπλων δυνάμεων, για επίσημη επίσκεψη. Τη Δευτέρα συναντήθηκε με τον επικεφαλής της Αιγυπτιακής Υπηρεσίας Γενικών Πληροφοριών, Χασάν Ρασάντ, με αντικείμενο τις πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη.

Σύμφωνα με τις αιγυπτιακές ενημερώσεις, οι δύο πλευρές υπογράμμισαν το βάθος των σχέσεων Αιγύπτου και Λιβύης και την ανάγκη στήριξης της πολιτικής διαδικασίας με σαφές όραμα, ώστε να σταθεροποιηθεί η κατάσταση και να ενοποιηθούν οι λιβυκοί θεσμοί. Η επίσκεψη όμως έρχεται σε ευαίσθητη συγκυρία, καθώς ακολουθεί την επικύρωση, στις 20 Οκτωβρίου, του μνημονίου του 2019 από το λιβυκό κοινοβούλιο, μια εξέλιξη που το Κάιρο απορρίπτει κατηγορηματικά ως νομικά άκυρη.

Την ίδια γραμμή επανέλαβε την Παρασκευή ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, σε συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν. Ο Αμπντελάτι ξεκαθάρισε ότι η Αίγυπτος απορρίπτει κάθε ενέργεια που στηρίζεται στη συγκεκριμένη συμφωνία και αντιβαίνει στα επίσημα ανακηρυγμένα θαλάσσια όριά της, επιβεβαιώνοντας ότι το αιγυπτιακό υπουργείο θεωρεί το μνημόνιο χωρίς έννομα αποτελέσματα.