Μέτωπο πέντε χωρών και ΕΕ κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου

Ένα διπλωματικό μέτωπο σχηματίστηκε στην έδρα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, καθώς πέντε κράτη και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνυπέγραψαν κοινή δήλωση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η δήλωση αντιδρά στην απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει τη συμφωνία του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης εξέφρασε τη θέση αυτή, μεταφέροντας μία συλλογική εκδοχή που ξεπερνά τα όρια της ελληνικής διπλωματίας. Το κύριο επιχείρημα ήταν η προειδοποίηση ότι η αποδοχή τέτοιων συμφωνιών δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο για τη διεθνή έννομη τάξη.

Η πεντάδα κρατών που συστρατεύτηκε στη δήλωση

Στην κοινή παρέμβαση συμμετείχαν, πέραν της Ελλάδας, η Κύπρος, η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συμμετοχή κρατών του Κόλπου και του αραβικού κόσμου δίπλα σε Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο επεκτείνει την πρωτοβουλία πέρα από την κλασική ανατολικομεσογειακή διάσταση του ζητήματος. Η σύνδρομη θέση των Βρυξελλών δείχνει ότι η αντίθεση στη συμφωνία είναι ενιαία θέση της Ένωσης, όχι μόνο εθνικό ελληνικό αίτημα.

Στο κείμενο υπογραμμίζεται ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει άκυρο, καθώς παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών βάσει της UNCLOS. Οι συνυπογράφοντες τόνισαν ότι η απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν αλλάζει τη νομική κατάσταση και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Η δήλωση εστιάζει στη διατήρηση των κανόνων του διεθνούς δικαίου. Σύμφωνα με το κείμενο, η αποδοχή διμερών συμφωνιών που αγνοούν το Διεθνές Δίκαιο θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο και θα υπονόμευε τις αρχές της ειρηνικής επίλυσης διαφορών. Οι υπογράφοντες επικαλέστηκαν την ανάγκη προβλεψιμότητας και ασφάλειας του δικαίου ως κεντρικές για τη διεθνή έννομη τάξη.

Ανοιχτό το κανάλι Αθήνας-Τρίπολης

Παρά την αυστηρή γλώσσα, η δήλωση άφησε ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας με την Τρίπολη. Οι συνυπογράφοντες επαναβεβαίωσαν την προσήλωσή τους στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και τόνισαν ότι μια σταθερή χώρα με ενεργό περιφερειακό ρόλο είναι απαραίτητη για την ειρήνη στη Μεσόγειο. Η πολιτική εξέλιξη της χώρας και οι σχέσεις της με τους γείτονες, σημειώνεται, θα πρέπει να κινούνται στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και της καλής γειτνίασης.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις διμερείς συνομιλίες μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η Αθήνα, όπως επισημαίνεται, διεξάγει αυτές τις συζητήσεις με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και δηλώνει ετοιμότητα να συνεχίσει τις προσπάθειες. Το μήνυμα συνδυάζει την απόρριψη της συμφωνίας Τουρκίας-Λιβύης με πρόσκληση για ουσιαστικό διάλογο βάσει διεθνούς νομιμότητας.

Με την παρέμβαση αυτή, η ελληνική διπλωματία μετέτρεψε μία εθνική θέση σε συλλογική στάση κρατών τριών διαφορετικών περιοχών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συσπείρωση αυτή ενδυναμώνει το επιχείρημα ότι η κύρωση του μνημονίου δεν αλλάζει τίποτα στο νομικό πεδίο, ενώ διατηρείται ανοιχτή η πορεία για διάλογο με τρίπολη.