Γεραπετρίτης στον ΟΗΕ: Άκυρο ακόμη και μετά την κύρωση

Η πρόσφατη κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν αλλάζει το παραμικρό στο νομικό καθεστώς του. Αυτό ήταν το κύριο μήνυμα που μετέφερε στον ΟΗΕ ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Μιλώντας εξ ονόματος έξι πλευρών—Ελλάδας, Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κύπρου, Αιγύπτου, Μπαχρέιν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων—χαρακτήρισε τη συμφωνία «άκυρη και ανυπόστατη». Η κοινή δήλωση στοχεύει να απαξιώσει νομικά τη λιβυκή κύρωση με βάση ένα απλό επιχείρημα: μια μεταγενέστερη κοινοβουλευτική απόφαση δεν μπορεί να δώσει νομική υπόσταση σε κείμενο που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο.

Η νομική ετυμηγορία που εκφώνησε ο Γεραπετρίτης

Ο Γεραπετρίτης αναφέρθηκε στην απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019. Οι έξι πλευρές θεμελιώνουν την αντίθεσή τους στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο—τα μόνα αναγνωρισμένα πλαίσια για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Το μνημόνιο παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των νησιών. Για τον λόγο αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για οριοθέτηση ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. «Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα», τονίζεται, με τη δήλωση να επιμένει ότι το μνημόνιο παραμένει «άκυρο και ανυπόστατο».

Προειδοποίηση για επικίνδυνο προηγούμενο

Η κοινή δήλωση συνδέει την υπόθεση με την ευρύτερη διεθνή έννομη τάξη. Η λιβυκή κύρωση εγείρει ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και δείχνει μια κεντρική πρόκληση: αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν πρέπει να υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες ή να θίγουν δικαιώματα τρίτων κρατών.

Οι έξι πλευρές προειδοποιούν ότι η αποδοχή τέτοιων συμφωνιών θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τις αρχές της ειρηνικής επίλυσης διαφορών. Οι κανόνες του διεθνούς δικαίου είναι θεμελιώδεις για την προβλεψιμότητα και τις ειρηνικές σχέσεις μεταξύ κρατών. Η παρουσία της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ενισχύει το διεθνές βάρος της δήλωσης.

Με την παρέμβασή της στον ΟΗΕ, η Αθήνα θέτει στη διεθνή αρένα ότι η λιβυκή κύρωση δεν νομιμοποιεί την τουρκολιβυκή συμφωνία. Η επιλογή να εκφωνήσει τη δήλωση ο ίδιος ο Γιώργος Γεραπετρίτης αποδίδει στη δημοσίευση αυξημένο πολιτικό βάρος.