Αποχή Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας για την αποστολή στη Λιβύη

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε την ανανέωση της εντολής της Αποστολής Υποστήριξης των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη (UNSMIL) για ακόμη έναν χρόνο, έως τις 31 Οκτωβρίου 2027. Η Ελλάδα και η Ρωσία επέλεξαν να δηλώσουν αποχή από την ψηφοφορία, η οποία ολοκληρώθηκε έπειτα από ιδιαίτερα δύσκολες διαπραγματεύσεις. Τα βασικά καθήκοντα της αποστολής, όπως προβλέπονται στην Απόφαση 2542 του 2020, περιλαμβάνουν τη διαμεσολάβηση για πολιτική διαδικασία υπό λιβυκή ηγεσία και χωρίς αποκλεισμούς, τη στήριξη της εκεχειρίας, την προώθηση του κράτους δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι τέσσερις αναθεωρήσεις που οδήγησαν την Αθήνα στην αποχή

Η τελική ψηφοφορία ήρθε μετά από πολύπλοκες συνομιλίες, με τις διαφωνίες να αφορούν τόσο την πολιτική διαδικασία στη Λιβύη όσο και τις αναφορές στη θαλάσσια ασφάλεια και στο διεθνές δίκαιο. Το Ηνωμένο Βασίλειο, που είχε την ευθύνη σύνταξης του σχεδίου Απόφασης, αναγκάστηκε να προχωρήσει σε τέσσερις διαδοχικές αναθεωρήσεις του κειμένου, ενώ η διαδικασία σιωπηρής έγκρισης διακόπηκε συνολικά τρεις φορές.

Το ζήτημα που απασχόλησε περισσότερο την ελληνική πλευρά ήταν η διατύπωση σχετικά με τις υποχρεώσεις των λιβυκών παραγόντων βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Δικαίου της Θάλασσας. Κατόπιν ελληνικού αιτήματος και με τη στήριξη των υπόλοιπων Ευρωπαίων μελών του Συμβουλίου, ενσωματώθηκε αρχικά στο προοίμιο αναφορά στον σεβασμό των αρχών καλής γειτονίας και περιφερειακής συνεργασίας, καθώς και έκκληση προς όλους τους παράγοντες στη Λιβύη να τηρούν τις υποχρεώσεις τους βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η πρωτοβουλία αυτή συνάντησε αντιδράσεις. Τα τρία αφρικανικά μέλη του Συμβουλίου - η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Λιβερία και η Σομαλία - μαζί με την Κίνα εξέφρασαν επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι η διατύπωση υπερέβαινε την εντολή της UNSMIL και το πλαίσιο μιας τεχνικής ανανέωσης. Καθώς η αναφορά αποδυναμωνόταν διαδοχικά, η Ελλάδα διέκοψε τη διαδικασία σιωπηρής έγκρισης στην τέταρτη αναθεώρηση, οδηγώντας τελικά στην αποχή της.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης

Το θέμα τέθηκε με ένταση στο Συμβούλιο Ασφαλείας μετά την επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου. Η εξέλιξη αυτή έδωσε στην ελληνική διπλωματία το κίνητρο να επιδιώξει ρητή κατοχύρωση του διεθνούς δικαίου της θάλασσας στο κείμενο της Απόφασης.

Σε κοινή δήλωση της 26ης Οκτωβρίου, το Μπαχρέιν, η Κύπρος, η Αίγυπτος, η Ελλάδα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ευρωπαϊκή Ένωση είχαν επαναλάβει ότι το μνημόνιο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και θίγει τα θαλάσσια δικαιώματα άλλων παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των νησιών. Υπογράμμισαν επίσης ότι το κείμενο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Στο πολιτικό σκέλος, οι διαφωνίες επικεντρώθηκαν στον βαθμό στήριξης της συμφωνίας της 30ής Αυγούστου, στο πλαίσιο του μηχανισμού «4+4», για το εκλογικό πλαίσιο και την ανασυγκρότηση της διοίκησης της Ανώτατης Εθνικής Εκλογικής Επιτροπής. Το τελικό σχέδιο Απόφασης καλωσορίζει τη δέσμευση για ενοποίηση των θεσμών, τη συγκρότηση ενιαίας εκτελεστικής αρχής και τη διεξαγωγή προεδρικών και βουλευτικών εκλογών εντός 24 μηνών.