Τάφος 4.400 ετών και μήκους 54 μέτρων βρέθηκε στη Σαχάρα

Ένας ασυνήθιστος πέτρινος τάφος μήκους 54,5 μέτρων και ηλικίας άνω των 4.000 ετών ήρθε στο φως στη Δυτική Σαχάρα, χαρίζοντας στους αρχαιολόγους ένα από τα πιο εντυπωσιακά ταφικά μνημεία της περιοχής. Τη σπουδαία ανακάλυψη πραγματοποίησαν ερευνητές του Πανεπιστημίου της Χιρόνα στην Ισπανία, οι οποίοι δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στις 20 Οκτωβρίου 2026. Η μελέτη φιλοξενήθηκε στο επιστημονικό περιοδικό African Archaeological Review και αποτελεί την πρώτη άμεση χρονολόγηση αντίστοιχου μνημείου στην ατλαντική ζώνη της ερήμου. Το εύρημα εντοπίστηκε στην περιοχή Lawash el Telli, κοντά σε αρχαία κοίτη ποταμού και στον χώρο με τις βραχογραφίες Sluguilla Lawash.

Η αρχιτεκτονική με τις δύο πέτρινες «κεραίες»

Το μνημείο ανήκει στην κατηγορία των λεγόμενων «τάφων με κεραίες» (antennae tumuli), που οφείλουν την ονομασία τους στην ιδιότυπη μορφή τους. Στο ένα άκρο του υψώνεται ένας ελλειψοειδής λιθοσωρός μήκους περίπου 12,5 μέτρων, από τον οποίο ξεκινούν δύο μακριές σειρές λίθων με κατεύθυνση προς τα ανατολικά. Οι δύο αυτές προεκτάσεις θυμίζουν κεραίες και συνθέτουν το χαρακτηριστικό γνώρισμα της συγκεκριμένης κατηγορίας ταφικών κατασκευών.

Για την ανέγερσή του χρησιμοποιήθηκαν πλάκες και ογκόλιθοι από τοπικό ασβεστόλιθο, που τοποθετήθηκαν απευθείας στο έδαφος χωρίς κονίαμα ή άλλο συνδετικό υλικό. Παρά το εντυπωσιακό μήκος του, το ψηλότερο σημείο του μνημείου δεν ξεπερνά τα τρία μέτρα. Παρότι η χρονολόγηση ολοκληρώθηκε, οι επιστήμονες παραδέχονται ότι παραμένει άγνωστο γιατί οι κατασκευαστές πρόσθεσαν τις δύο μακριές προεκτάσεις και τι συμβόλιζε ο ανατολικός προσανατολισμός τους.

Η ανασκαφή, που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2018, έφερε στο φως τα οστά ενός ενήλικα ηλικίας περίπου 25 έως 35 ετών κατά τον θάνατό του. Η κακή κατάσταση διατήρησης δεν επέτρεψε στους αρχαιολόγους να προσδιορίσουν το φύλο του. Το σώμα είχε τοποθετηθεί ανάσκελα, με το κεφάλι στραμμένο προς τον νότο και τα πόδια λυγισμένα προς τα δυτικά, ενώ δίπλα στον σκελετό βρέθηκαν τέσσερις μικρές, κυκλικές χάντρες από κέλυφος αυγού στρουθοκαμήλου, τα μοναδικά αντικείμενα στο εσωτερικό του τάφου, που πιθανότατα αποτελούσαν προσωπικό κόσμημα.

Ο βιοαπατίτης που ξεκλείδωσε την ηλικία του μνημείου

Η ακριβής χρονολόγηση τέτοιων κατασκευών αποτελούσε μέχρι σήμερα σοβαρή πρόκληση, καθώς τα ανθρώπινα λείψανα στη Σαχάρα διατηρούνται δύσκολα και συχνά απουσιάζουν υλικά κατάλληλα για επιστημονική ανάλυση. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι αρχικές προσπάθειες με τη μέθοδο του άνθρακα-14 δεν απέδωσαν αποτελέσματα, εξαιτίας της κακής διατήρησης του κολλαγόνου στα οστά. Η ομάδα βρέθηκε έτσι μπροστά σε αδιέξοδο ως προς την ηλικία του ευρήματος.

Η λύση ήρθε το 2025, όταν οι ερευνητές στράφηκαν στον βιοαπατίτη, το ανόργανο τμήμα των οστών. Δύο ανεξάρτητες αναλύσεις κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ταφή πραγματοποιήθηκε πριν από 4.417 έως 4.100 χρόνια, τοποθετώντας το μνημείο με ασφάλεια στην 3η χιλιετία π.Χ. Αυτή η μέθοδος επιτρέπει τη χρονολόγηση άλλων παρόμοιων μνημείων στην ευρύτερη περιοχή του ατλαντικού τμήματος της ερήμου, όπου η χρονολόγηση παραμένε μέχρι πρότινος εξαιρετικά δύσκολη.