Γιατί η ήττα Τραμπ δεν σβήνει την απειλή δασμών για την Ευρώπη

Ο Ντόναλντ Τραμπ δέχθηκε μία από τις βαρύτερες ήττες της πολιτικής του διαδρομής στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, με τους Ρεπουμπλικανούς να χάνουν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας. Η αναμέτρηση εξελίχθηκε σε ένα de facto δημοψήφισμα για την προεδρία του, καθώς η ακρίβεια και η εμπορική πολιτική κυριάρχησαν στις επιλογές των ψηφοφόρων. Το ερώτημα που απασχολεί πλέον τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν είναι ποιος έχασε, αλλά τι αλλάζει πραγματικά για τις σχέσεις Ουάσινγκτον και Βρυξελλών. Και η πρώτη απάντηση είναι απογοητευτική για όσους στην Ευρώπη ήλπισαν σε ανακούφιση.

Το άρθρο 301 που κρατά ζωντανή την απειλή των δασμών

Η μετατόπιση των πολιτικών συσχετισμών στο Κογκρέσο δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη απαλλάσσεται από τον κίνδυνο νέων αμερικανικών δασμών. Ο λόγος είναι θεσμικός: η δυνατότητα του προέδρου να επιβάλλει δασμούς δεν περνά πλέον από την έγκριση των βουλευτών. Έτσι, ακόμη και με τους Δημοκρατικούς στο τιμόνι και των δύο σωμάτων, ο Τραμπ διατηρεί στα χέρια του ένα ισχυρό εργαλείο πίεσης απέναντι στις ευρωπαϊκές εξαγωγές.

Η εξήγηση βρίσκεται σε μια δικαστική εξέλιξη των προηγούμενων μηνών. Τον Φεβρουάριο, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε τους έκτακτους δασμούς που είχε επιβάλει η κυβέρνηση. Αντί να υποχωρήσει, η Ουάσινγκτον μετέφερε τη νομική τους βάση στο άρθρο 301 της αμερικανικής εμπορικής νομοθεσίας, μια διάταξη που επιτρέπει στον πρόεδρο να λαμβάνει μέτρα χωρίς να απαιτείται ψηφοφορία από το νομοθετικό σώμα.

Οι Δημοκρατικοί δεν μένουν χωρίς όπλα, όμως τα όπλα αυτά είναι έμμεσα. Μπορούν να πραγματοποιούν ακροάσεις στο Κογκρέσο και να καθυστερούν την έγκριση προσώπων που προτείνει ο Τραμπ για κυβερνητικές θέσεις. Δεν μπορούν, ωστόσο, να του αφαιρέσουν εύκολα την εξουσία των δασμών, κάτι που αφήνει τις Βρυξέλλες εκτεθειμένες σε νέες αποφάσεις του Λευκού Οίκου ανεξάρτητα από τη σύνθεση του Κογκρέσου.

Το κόκκινο καπέλο με τη λέξη VETO

Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος φρόντισε να δείξει ότι δεν προτίθεται να παραδοθεί. Παρότι δήλωσε πως αποδέχεται τα αποτελέσματα και τη νίκη των Δημοκρατικών, πρόσθεσε ότι δεν τη θεωρεί πλήγμα εναντίον του. Παράλληλα, κατέστησε σαφές πως σκοπεύει να αξιοποιήσει το προεδρικό βέτο για να μπλοκάρει τη νομοθετική ατζέντα της αντιπολίτευσης, δημοσιεύοντας μάλιστα μια φωτογραφία με ένα κόκκινο καπέλο και τη λέξη VETO. Σε συνέντευξή του στους New York Times άφησε ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με τους Δημοκρατικούς.

Η εικόνα του αποτελέσματος εξηγεί γιατί το κλίμα στην Ουάσινγκτον είναι τεταμένο. Οι Δημοκρατικοί έχουν εξασφαλίσει ήδη 54 έδρες στη Γερουσία, αποσπώντας 7 από τους Ρεπουμπλικανούς σε πολιτείες όπως το Τέξας, το Οχάιο, το Κάνσας και το Μέιν, ενώ στη Βουλή των Αντιπροσώπων κατέκτησαν 228 έδρες, δέκα περισσότερες από τις 218 που απαιτούνται για την πλειοψηφία, έναντι 139 των Ρεπουμπλικανών, με τα αποτελέσματα να εκκρεμούν ακόμη σε δεκάδες περιφέρειες.

Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ένα ξεκάθαρο μήνυμα για την οικονομία. Έρευνα της ημέρας των εκλογών έδειξε ότι περίπου δύο στους τρεις ψηφοφόρους θεωρούν πως οι δασμοί έπληξαν την αμερικανική οικονομία. Για την Ευρώπη, το κρίσιμο ερώτημα μετατίθεται πλέον στο αν ένα διχασμένο Κογκρέσο μπορεί να μετριάσει την εμπορική πολιτική της Ουάσινγκτον, τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας και τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, ή αν ο Τραμπ θα συνεχίσει να χαράζει μόνος του την πορεία με τα εργαλεία που του απομένουν.