ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ
Το μάθημα του 1983 και ο φόβος ενός «κατά λάθος» πολέμου
Ανάλυση των Financial Times προειδοποιεί ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκαταστήσει τους διαύλους με τη Μόσχα, χωρίς να υποχωρήσει από τη στρατιωτική ενίσχυσή της. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, υποστηρίζει, δεν είναι μια συνειδητή απόφαση για πόλεμο, αλλά μια παρερμηνεία ή μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Newsroom simera24.gr · 15 Νοεμβρίου 2026 · Διεθνή
Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με τον κίνδυνο μιας καταστροφικής σύγκρουσης με τη Ρωσία, σε μια περίοδο που οι σχέσεις Μόσχας και Δύσης έχουν φτάσει σε τέλμα. Αυτό υποστηρίζει ανάλυση των Financial Times με τίτλο «Europe needs to talk to Russia», η οποία φέρει την υπογραφή του Σάιμον Γκας, πρώην επικεφαλής της Κοινής Επιτροπής Πληροφοριών της Βρετανίας. Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι η αυξανόμενη αντιπαράθεση, σε συνδυασμό με την αποδυνάμωση των μηχανισμών ελέγχου των εξοπλισμών, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια επικίνδυνη στρατιωτική κλιμάκωση, ακόμη και χωρίς καμία πλευρά να επιδιώκει πόλεμο. Το μήνυμα είναι σαφές: η αποτροπή απαιτεί εξίσου σοβαρή προετοιμασία με τη διεξαγωγή ενός πολέμου.
Το μάθημα του 1983: οι δύο στιγμές που ο κόσμος κράτησε την ανάσα του

Ο Γκας ανατρέχει στο 1983, μία από τις πιο επικίνδυνες χρονιές του Ψυχρού Πολέμου, όταν ο κόσμος βρέθηκε επικίνδυνα κοντά σε έναν πυρηνικό πόλεμο που κανείς δεν είχε αποφασίσει να ξεκινήσει. Τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς, τα σοβιετικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης έδωσαν την ένδειξη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν εξαπολύσει επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους. Ένας Σοβιετικός αξιωματικός έκρινε ότι επρόκειτο πιθανότατα για τεχνικό σφάλμα, αποτρέποντας μια ενδεχόμενη πυρηνική ανταπόδοση.
Δύο μήνες αργότερα, η στρατιωτική άσκηση Able Archer του ΝΑΤΟ ερμηνεύθηκε από τη Μόσχα ως πιθανή προετοιμασία πραγματικής επίθεσης. Το πόσο κοντά έφτασαν οι δύο υπερδυνάμεις σε μια πυρηνική σύγκρουση παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Το ουσιαστικό δίδαγμα, ωστόσο, είναι ότι η απουσία πρόθεσης για πόλεμο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να ξεσπάσει ένας. Στρατιωτικές κινήσεις και ασκήσεις κοντά σε περιοχές υψηλής έντασης μπορούν να παρερμηνευθούν ως προετοιμασία επίθεσης, πυροδοτώντας μια κλιμάκωση που κανείς δεν σχεδίασε.
Οι δίαυλοι με το Κρεμλίνο που έκλεισαν

Σήμερα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προειδοποιεί ότι η Συμμαχία πρέπει να είναι έτοιμη για πιθανή ρωσική επίθεση μέσα στην επόμενη πενταετία, ενώ η Μόσχα αντιμετωπίζει ήδη τα κράτη του ΝΑΤΟ ως εμπλεκόμενα στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η ευρωπαϊκή απάντηση στηρίζεται σε τρεις άξονες: στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη του Κιέβου, αύξηση των αμυντικών δαπανών και ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε υβριδικές επιθέσεις. Όλα αυτά είναι αναγκαία, υποστηρίζει ο Γκας, αλλά δεν αρκούν.
Το πρόβλημα είναι ότι οι μηχανισμοί που περιόριζαν τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης κατά τον Ψυχρό Πόλεμο έχουν σε μεγάλο βαθμό αποδυναμωθεί ή εξαφανιστεί. Οι συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών είναι πλέον ελάχιστες, ενώ οι δίαυλοι στρατιωτικής και πολιτικής επικοινωνίας με τη Ρωσία παραμένουν περιορισμένοι και αναποτελεσματικοί. Η απουσία σταθερών διαύλων δεν δυσχεραίνει μόνο την επίτευξη συμφωνιών, αλλά καθιστά πολύ δυσκολότερη και τη διαχείριση μιας αιφνίδιας κρίσης.
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτά βαρύτητα το λεγόμενο δίλημμα ασφαλείας: όταν μια χώρα ενισχύει την άμυνά της, ο αντίπαλός της μπορεί να ερμηνεύσει την κίνηση ως επιθετική προετοιμασία και να απαντήσει με δικούς του εξοπλισμούς. Έτσι, ένα μέτρο που η μία πλευρά θεωρεί αμιγώς αμυντικό μπορεί να εκληφθεί από την άλλη ως προετοιμασία επίθεσης, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο αμοιβαίας καχυποψίας. Η Ευρώπη, καταλήγει η ανάλυση, προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο πολέμου χωρίς να έχει επενδύσει ανάλογα στους μηχανισμούς που θα μπορούσαν να τον αποτρέψουν.