ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ
Φόβος πολέμου εκ παραδρομής ανησυχεί τους FT
Ανάλυση των Financial Times προειδοποιεί ότι η κατάρρευση των συμφωνιών ελέγχου εξοπλισμών και η έλλειψη διαύλων με τη Μόσχα φέρνουν την Ευρώπη κοντά σε μια σύγκρουση που κανείς δεν σχεδίασε. Ο πρώην επικεφαλής των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών επικαλείται το μάθημα του 1983.
Newsroom simera24.gr · 16 Νοεμβρίου 2026 · Διεθνή
Ο πραγματικός κίνδυνος για την Ευρώπη ίσως να μην είναι μια συνειδητή απόφαση της Ρωσίας να κηρύξει πόλεμο, αλλά ένα απλό λάθος. Σ' αυτό συγκεντρώνεται η ανάλυση των Financial Times με τίτλο «Europe needs to talk to Russia», η οποία υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να αποκαταστήσει τους διαύλους επικοινωνίας με το Κρεμλίνο, χωρίς να υποχωρήσει από τη στρατιωτική της ενίσχυση ή τη στήριξη προς την Ουκρανία. Το επιχείρημα που αναπτύσσει ο Σάιμον Γκας, πρώην επικεφαλής της Κοινής Επιτροπής Πληροφοριών της Βρετανίας, μετατοπίζει το βάρος από τα όπλα στους μηχανισμούς που αποτρέπουν την κλιμάκωση. Η προειδοποίηση έρχεται σε μια περίοδο που οι σχέσεις Ρωσίας και Δύσης βρίσκονται σε πλήρες τέλμα.
Η νύχτα του 1983 που ένας αξιωματικός σταμάτησε τον όλεθρο

Για να φωτίσει το σημερινό ρίσκο, ο Γκας επιστρέφει στο 1983, μία από τις πιο επικίνδυνες χρονιές ολόκληρου του Ψυχρού Πολέμου. Τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς, τα σοβιετικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης έδειξαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν εξαπολύσει επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους. Ένας Σοβιετικός αξιωματικός έκρινε ότι επρόκειτο για τεχνικό σφάλμα και δεν ενεργοποίησε τη διαδικασία ανταπόδοσης, αποτρέποντας μια πιθανή πυρηνική καταστροφή.
Μόλις δύο μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο, η στρατιωτική άσκηση Able Archer του ΝΑΤΟ ερμηνεύθηκε από τη Μόσχα ως πιθανή προετοιμασία πραγματικής επίθεσης. Το πόσο κοντά έφτασαν τότε οι δύο υπερδυνάμεις σε μια σύγκρουση παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Κατά τους Financial Times, η απουσία πρόθεσης για πόλεμο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να ξεσπάσει ένας. Μια παρερμηνεία ή ένα στρατιωτικό ατύχημα αρκεί για να πυροδοτήσει μια ανεξέλεγκτη αλυσίδα αντιδράσεων.
Σήμερα, σημαντικό μέρος των συμφωνιών και των μηχανισμών που είχαν δημιουργηθεί στις προηγούμενες δεκαετίες για τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων έχει αποδυναμωθεί ή έχει πάψει να λειτουργεί. Οι συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών είναι πλέον ελάχιστες, ενώ οι δίαυλοι στρατιωτικής και πολιτικής επικοινωνίας με τη Ρωσία περιορισμένοι και αναποτελεσματικοί.
Το δίλημμα ασφαλείας και η παγίδα της αμοιβαίας καχυποψίας

Ο Γκας επικαλείται ένα γνωστό παράδοξο των διεθνών σχέσεων, το λεγόμενο δίλημμα ασφαλείας. Όταν μια χώρα ενισχύει την άμυνά της, ο αντίπαλός της μπορεί να εκλάβει την κίνηση ως επιθετική προετοιμασία και να απαντήσει με δικούς του εξοπλισμούς. Έτσι, ένα μέτρο που η μία πλευρά θεωρεί αμιγώς αμυντικό εκλαμβάνεται από την άλλη ως απειλή, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο αντιδράσεων.
Το πρόβλημα γίνεται οξύτερο σήμερα. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προειδοποιεί ότι η Συμμαχία πρέπει να είναι έτοιμη για ενδεχόμενη ρωσική επίθεση μέσα στην επόμενη πενταετία, ενώ η Μόσχα αντιμετωπίζει ήδη τα κράτη του ΝΑΤΟ ως εμπλεκόμενα στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η ευρωπαϊκή απάντηση στηρίζεται σε τρεις άξονες: στρατιωτική και οικονομική στήριξη του Κιέβου, αύξηση των αμυντικών δαπανών και θωράκιση απέναντι στις υβριδικές απειλές. Όλα αυτά είναι αναγκαία, παραδέχεται η ανάλυση, αλλά δεν αρκούν.
Το κενό εντοπίζεται αλλού. Η Ευρώπη προετοιμάζεται εντατικά για το ενδεχόμενο πολέμου, χωρίς να έχει επενδύσει ανάλογα στους μηχανισμούς που θα μπορούσαν να τον αποτρέψουν. Η απουσία σταθερών διαύλων δεν δυσχεραίνει μόνο την επίτευξη συμφωνιών, αλλά καθιστά πολύ πιο επικίνδυνη τη διαχείριση μιας αιφνίδιας κρίσης. Το συμπέρασμα των Financial Times είναι ότι η αποτροπή απαιτεί εξίσου σοβαρή προετοιμασία με τη διεξαγωγή ενός πολέμου, και πως η επανεκκίνηση του διαλόγου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν δεν συνιστά υποχώρηση, αλλά ασφαλιστική δικλείδα.