simera24.gr

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ

Τα δύο λάθη του 1983 και ο φόβος ενός κατά λάθος πολέμου

Ο πρώην επικεφαλής των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών Σάιμον Γκας επαναφέρει στους Financial Times το δίδαγμα του 1983, προειδοποιώντας πως η Ευρώπη κινδυνεύει από μια σύγκρουση που κανείς δεν θα έχει επιλέξει.

Newsroom simera24.gr · 16 Νοεμβρίου 2026 · Διεθνή

Τα δύο λάθη του 1983 και ο φόβος ενός κατά λάθος πολέμου

Η συζήτηση για τους χαμένους διαύλους με τη Μόσχα αποκτά τώρα ένα συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο. Σε ανάλυσή του στους Financial Times με τίτλο «Europe needs to talk to Russia», ο Σάιμον Γκας, πρώην επικεφαλής της βρετανικής Κοινής Επιτροπής Πληροφοριών, δεν αρκείται στη διαπίστωση ότι η επικοινωνία με το Κρεμλίνο έχει παγώσει. Υπενθυμίζει δύο στιγμές του 1983, όταν ο κόσμος έφτασε στο χείλος της πυρηνικής καταστροφής χωρίς καμία πλευρά να το έχει αποφασίσει. Το ερώτημα που θέτει είναι αν η σημερινή Ευρώπη έχει τους μηχανισμούς να αποφύγει μια τέτοια στιγμή.

Ο Σοβιετικός αξιωματικός και η άσκηση Able Archer

Τον Σεπτέμβριο του 1983, τα σοβιετικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης κατέγραψαν ένδειξη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν εξαπολύσει επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους. Ένας Σοβιετικός αξιωματικός έκρινε, με δική του ευθύνη, ότι επρόκειτο για τεχνικό σφάλμα και δεν ενεργοποίησε την αλυσίδα μιας πυρηνικής ανταπόδοσης. Μια διαφορετική εκτίμηση εκείνο το βράδυ θα μπορούσε να είχε πυροδοτήσει μια σύγκρουση που κανείς δεν είχε διατάξει.

Δύο μήνες αργότερα, η στρατιωτική άσκηση Able Archer του ΝΑΤΟ ερμηνεύθηκε από τη Μόσχα ως πιθανή προετοιμασία πραγματικής επίθεσης. Το κύριο συμπέρασμα, σημειώνει ο Βρετανός αναλυτής, είναι σαφές: η απουσία πρόθεσης για πόλεμο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να ξεσπάσει ένας. Μια λανθασμένη εκτίμηση, ένα στρατιωτικό ατύχημα ή η παρερμηνεία μιας κίνησης αρκούν για να ξεφύγει η κατάσταση από κάθε έλεγχο.

Το 1983 λειτουργεί ως καθρέφτης του σήμερα. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προειδοποιεί ότι η Συμμαχία πρέπει να είναι έτοιμη για πιθανή ρωσική επίθεση μέσα στην επόμενη πενταετία, ενώ η Μόσχα αντιμετωπίζει ήδη τα κράτη του ΝΑΤΟ ως εμπλεκόμενα στον πόλεμο της Ουκρανίας. Σε αυτό το φορτισμένο κλίμα, μια άσκηση ή μια ανάπτυξη δυνάμεων κοντά σε περιοχές υψηλής έντασης μπορεί εύκολα να διαβαστεί λάθος.

Γιατί λείπει ένας Ευρωπαίος συνομιλητής του Πούτιν

Ο Γκας εντοπίζει ότι οι ασφαλιστικές δικλείδες του Ψυχρού Πολέμου έχουν σε μεγάλο βαθμό καταρρεύσει. Οι συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών είναι πλέον ελάχιστες, οι δίαυλοι στρατιωτικής και πολιτικής επικοινωνίας με τη Ρωσία περιορισμένοι και αναποτελεσματικοί, ενώ οι μηχανισμοί διαχείρισης κρίσεων είναι ανεπαρκείς. Η Ευρώπη έχει επενδύσει στην προετοιμασία για το ενδεχόμενο πολέμου, χωρίς αντίστοιχη επένδυση στα εργαλεία που θα τον απέτρεπαν.

Η ανάλυση επιστρέφει στο παράδειγμα της Μάργκαρετ Θάτσερ, μιας ηγέτιδας που διατήρησε σκληρή στάση απέναντι στη Μόσχα και ταυτόχρονα κράτησε ανοιχτή μια γραμμή συνεννόησης. Το ζητούμενο, υποστηρίζει ο Βρετανός αναλυτής, δεν είναι υποχώρηση από τη στρατιωτική ενίσχυση ή τη στήριξη προς το Κίεβο, αλλά η ύπαρξη ενός αξιόπιστου Ευρωπαίου συνομιλητή που να μπορεί να μιλήσει με τον Βλαντιμίρ Πούτιν όταν η κρίση απειληθεί. Σήμερα, ένας τέτοιος συνομιλητής απουσιάζει.

Όσο κάθε πλευρά αδυνατεί να κατανοήσει τις προθέσεις της άλλης και να γνωρίζει ποια όρια δεν πρέπει να ξεπεραστούν, τόσο ένα αμιγώς αμυντικό μέτρο κινδυνεύει να εκληφθεί ως προετοιμασία επίθεσης, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο καχυποψίας. Η αποτροπή απαιτεί εξίσου σοβαρή προετοιμασία με τη διεξαγωγή ενός πολέμου· η ιστορία του 1983 υπενθυμίζει ότι το κόστος της αμέλειας μπορεί να είναι ανυπολόγιστο.