ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
Ίχνη ναού πριν τον Ιουστινιανό κάτω από την Αγία Σοφία
Σε υπόσκαφο ταφικό μνημείο στον Κήπο του Βεζίρη αποκαλύφθηκαν αρχιτεκτονικά στρώματα που ενδέχεται να προηγούνται του σημερινού ναού, ενώ οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το άνοιγμα των σηράγγων στο κοινό.
Newsroom simera24.gr · 21 Νοεμβρίου 2026 · Διεθνή
Πέρα από τα 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων που καθαρίστηκαν κάτω από την Αγία Σοφία, η προσοχή των επιστημόνων στρέφεται τώρα σε ένα μεμονωμένο εύρημα που θα μπορούσε να αλλάξει την ανάγνωση της ιστορίας του μνημείου. Σε υπόσκαφη ταφική κατασκευή, το γνωστό ως hypogeum, στην περιοχή του Κήπου του Βεζίρη, οι εργασίες αποκάλυψαν αρχιτεκτονικά στρώματα σε μεγαλύτερο βάθος από το μέχρι πρότινος γνωστό δάπεδο. Οι τουρκικές αρχές εκτιμούν ότι τα κατάλοιπα ενδέχεται να ανήκουν σε περίοδο προγενέστερη του σημερινού ναού. Παράλληλα, τίθεται πλέον επί τάπητος το ενδεχόμενο ορισμένα τμήματα να ανοίξουν στους επισκέπτες.
Το υπόσκαφο ταφικό μνημείο που δείχνει παλαιότερη οικοδομική φάση

Το σημαντικότερο από τα νέα ευρήματα εντοπίζεται στο υπόγειο ταφικό μνημείο του Κήπου του Βεζίρη, εκεί όπου τα συνεργεία αφαίρεσαν επί αιώνες συσσωρευμένη λάσπη και υλικά επίχωσης. Όπως ανέφερε ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, οι εργασίες προχώρησαν 1,5 μέτρο κάτω από το επίπεδο του δαπέδου, φέρνοντας στο φως ίχνη μιας προγενέστερης οικοδομικής φάσης. Η διαπίστωση έχει βαρύτητα, καθώς ο σημερινός ναός οικοδομήθηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, μεταξύ 532 και 537, πάνω σε παλαιότερους χριστιανικούς ναούς.
Οι επιστήμονες παραμένουν προσεκτικοί ως προς τα συμπεράσματα. Δεν έχει ανακοινωθεί ασφαλής χρονολόγηση των καταλοίπων, ενώ η εκτίμηση ότι προηγούνται του σημερινού οικοδομήματος εξακολουθεί να βρίσκεται υπό επιστημονική διερεύνηση. Το ερώτημα αν τα στρώματα συνδέονται με τις προϊουστινιάνειες φάσεις του χώρου θα απαντηθεί μόνο μετά την ολοκλήρωση της τεκμηρίωσης. Η έρευνα στο hypogeum προστίθεται στο ευρύτερο πρόγραμμα ανασκαφής, καθαρισμού και ενίσχυσης που εξελίσσεται κάτω από το μνημείο.
Η συζήτηση για το άνοιγμα των στοών στους επισκέπτες
Για πρώτη φορά, οι τουρκικές αρχές τοποθετούν στο τραπέζι το ενδεχόμενο επιλεγμένοι υπόγειοι χώροι να γίνουν προσβάσιμοι στο κοινό. Σχεδιάζεται ειδική μελέτη για την παρουσίαση ορισμένων στοών, χωρίς ωστόσο να έχει προσδιοριστεί ποια τμήματα αφορά ούτε να έχει οριστεί χρονοδιάγραμμα. Βασικές προϋποθέσεις, σύμφωνα με τον Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, είναι η προστασία του μνημείου και η ασφάλεια των επισκεπτών. Οι εικόνες από τις υπόγειες στοές μεταδόθηκαν από το δίκτυο CNN Türk, φέρνοντας στο προσκήνιο χώρους που επί αιώνες παρέμεναν καλυμμένοι.
Πριν ανοίξουν στο κοινό, οι σήραγγες χρειάζονται εκτεταμένες επεμβάσεις στερέωσης. Από τις εννέα σήραγγες του δυτικού κήπου, οι επτά έχουν ήδη καθαριστεί από τις επιχώσεις, ενώ στις υπόλοιπες δύο συνεχίζονται οι εργασίες αποτύπωσης. Σε υπόγειο χώρο μήκους 56 μέτρων έχουν αποκατασταθεί δομικές βλάβες σε τμήμα 18 μέτρων, και σε άλλες σήραγγες χρησιμοποιούνται ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία για την ενίσχυση των κατασκευών.
Το ιστορικό βάρος των σηράγγων ενισχύει το ενδιαφέρον για μια μελλοντική επίσκεψη. Η μεγαλύτερη από αυτές, μήκους 180 μέτρων, εκτείνεται παράλληλα με την πρόσοψη εισόδου και ενδέχεται να συνδέεται με τη λεγόμενη Ρωμαϊκή Οδό της Κωνσταντινούπολης, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί ο αρχικός της ρόλος. Οι ειδικοί θεωρούν ότι το δίκτυο εξυπηρετούσε τη διανομή νερού και την απομάκρυνση των ομβρίων, αποτελώντας κομμάτι των υποδομών της βυζαντινής πόλης γύρω από το μνημείο.