Η ελληνική μουσική σκηνή αποχαιρετά έναν από τους σημαντικότερους δημιουργούς της. Ο Κυριάκος Σφέτσας, πρωτοπόρος συνθέτης που γεφύρωσε την ευρωπαϊκή αβάν γκάρντ με την ελληνική μουσική παράδοση, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 81 ετών. Η είδηση ανακοινώθηκε από τους τοπικούς φορείς της Λευκάδας, της ιδιαίτερης πατρίδας του, όπου ο συνθέτης ζούσε μόνιμα τις τελευταίες δεκαετίες. Η απώλειά του σηματοδοτεί το κλείσιμο μιας ολόκληρης εποχής για την ελληνική μουσική πρωτοπορία και τον κινηματογράφο.
Τι έγινε: Η ανακοίνωση του θανάτου
Την απώλεια του Κυριάκου Σφέτσα δημοσιοποίησε το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας και η Φιλαρμονική Εταιρία Λευκάδος, δύο φορείς με τους οποίους ο συνθέτης συνδέθηκε άρρηκτα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής και δάσκαλος και στους δύο φορείς, αφήνοντας πίσω του ανεκτίμητο πολιτιστικό έργο. Ο Σφέτσας γεννήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1945 στην Αμφιλοχία και μεγάλωσε στη Λευκάδα, όπου πρωτοδιδάχτηκε μουσική στη Φιλαρμονική Εταιρία και στο Εθνικό Ωδείο με τον Φώτη Βλάχο. Στη συνέχεια συνέχισε σπουδές στο Εθνικό Ωδείο Αθηνών από το 1963 έως το 1966, παρακολουθώντας πιάνο με την Κρινώ Καλομοίρη και θεωρητικά με τον Μιχάλη Βούρτση.
Το Σεπτέμβριο του 1967, μετά την επιβολή της Δικτατορίας, ο Σφέτσας εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου έλαβε υποτροφία της Γαλλικής Κυβέρνησης για τα έτη 1969 έως 1972. Εκεί σπούδασε σύνθεση, ανάλυση και διεύθυνση ορχήστρας υπό την καθοδήγηση του Μαξ Ντόιτς, ενώ παράλληλα δεχόταν συμβουλές από τους κορυφαίους Ιάννη Ξενάκη, Luigi Nono και Henri Dutilleux. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση έργου του, τα Επεισόδια για πιάνο σόλο, πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα της Λατινικής Αμερικής στο Παρίσι, λίγο μετά τον Γαλλικό Μάη του ’68, αποσπώντας εξαιρετικές κριτικές. Σύντομα τα έργα του παρουσιάστηκαν σε διεθνή φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής στη Royan, το Reims, το Bordeaux και το Παρίσι.
Το 1974 κυκλοφόρησε στο Παρίσι το πρώτο έργο του σε δίσκο: τετρακαναλική ηλεκτροακουστική μουσική για το μπαλέτο Smog, ένα από τα πρώτα έργα παγκοσμίως για τετρακαναλική μαγνητοταινία. Μέρος των έργων της παρισινής περιόδου εκδόθηκε από τον μουσικό οίκο Editions Transatlantiques. Ο Σφέτσας επαναπατρίστηκε στην Ελλάδα το φθινόπωρο του 1975, ανταποκρινόμενος σε πρόσκληση του Μάνου Χατζιδάκι για να εργαστεί στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Από το καλοκαίρι του 1982 έως τον Ιανουάριο του 1994 διετέλεσε διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος της Ε.Ρ.Α.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Μια κληρονομιά που δεν σβήνει
Ο Κυριάκος Σφέτσας υπήρξε μία από τις πλέον εμβληματικές προσωπικότητες της Λευκάδας, έχοντας συνδέσει το όνομά του με την πολιτιστική αναγέννηση του νησιού μετά τον επαναπατρισμό του. Η θητεία του στο Τρίτο Πρόγραμμα δεν ήταν απλώς διοικητική αλλά βαθιά πολιτισμική, καθώς εργάστηκε συστηματικά για τη διεύρυνση των ακουσμάτων του ελληνικού κοινού. Παράλληλα, η μουσική του γλώσσα μεταμορφωνόταν σταδιακά: εγκαταλείποντας τον ερμητισμό της παρισινής περιόδου, στράφηκε σε μια πλούσια συνομιλία με την ελληνική παράδοση, την τζαζ και το ροκ. Η μεταστροφή αυτή αντανακλούσε μια βαθύτερη ανάγκη επικοινωνίας με το ευρύ κοινό.
Για το μεγάλο κοινό, ο Σφέτσας ταυτίστηκε κυρίως με τις μουσικές του για τον κινηματογράφο. Η συνεργασία του με τον σκηνοθέτη Παύλο Τάσιο στην ταινία «Παραγγελιά» το 1980 του χάρισε το βραβείο καλύτερης μουσικής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ακολούθησαν σπουδαίες συνεργασίες με τους σκηνοθέτες Νίκο Γραμματικό και Δημήτρη Παναγιωτάτο, διευρύνοντας τη δισκογραφία και την παρουσία του στην ελληνική κινηματογραφική παραγωγή. Το έργο του «Το Φως της Κάκτου», μια γιγαντιαία σουίτα για πιάνο, παραμένει ορόσημο της πιανιστικής του γραφής και μνημείο της δημιουργικής του ωριμότητας.
Ωστόσο, η πιο συγκλονιστική στιγμή της ζωής του παραμένει εκείνη του Αυγούστου 1964, όταν ο νεαρός τότε Σφέτσας συνόδευσε στο πιάνο τη Μαρία Κάλλας στην τελευταία της εμφάνιση επί ελληνικού εδάφους, στη Λευκάδα. Η στιγμή εκείνη έμεινε χαραγμένη στη μουσική ιστορία της χώρας και απέδειξε από νωρίς το εξαιρετικό ταλέντο του νέου συνθέτη. Η κληρονομιά που αφήνει πίσω του εκτείνεται από την ηλεκτροακουστική πρωτοπορία του Παρισιού μέχρι τις εμβληματικές κινηματογραφικές μελωδίες της Μεταπολίτευσης, σκιαγραφώντας μια πορεία μοναδική στα ελληνικά μουσικά χρονικά.
