Ο εθισμός στα social media και η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στη ζωή παιδιών και εφήβων βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Μεγάλη Εικόνα» στο MEGA, με παρουσιάστρια τη Νίκη Λυμπεράκη. Η θεματολογία αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς η κυβέρνηση εξετάζει μέτρα περιορισμού της πρόσβασης ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες. Μαρτυρίες ίδιων των παιδιών αλλά και διεθνών ειδικών έδωσαν μια ανησυχητική εικόνα για το πώς η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο που μεγαλώνει η νέα γενιά.
Τι έγινε: Οι μαρτυρίες παιδιών που σόκαραν
Η εκπομπή παρουσίασε μαρτυρίες που αποτύπωσαν με ωμό τρόπο τη νέα πραγματικότητα στον κόσμο των νέων. Η πιο εντυπωσιακή ήταν η εξομολόγηση μιας νεαρής κοπέλας που δήλωσε: «Εμπιστεύομαι την AI περισσότερο από οποιονδήποτε στη ζωή μου». Μια άλλη έφηβη αποκάλυψε ότι ρωτά πράγματα την τεχνητή νοημοσύνη «για ζητήματα που δε θα μπορούσα να ρωτήσω κανέναν άλλον», δείχνοντας ότι το ChatGPT έχει γίνει εμπιστευτής και σύμβουλος για χιλιάδες νέους. Μια τρίτη έφηβη έκανε μια ακόμη αποκαλυπτική παρατήρηση: «Κανείς δε με ρώτησε αν είμαι εθισμένη», φράση που έριξε φως στην πλήρη απουσία ελέγχου από το περιβάλλον των παιδιών.
Ένας μαθητής περιέγραψε πώς χρησιμοποιεί το ChatGPT για να λύνει τις ασκήσεις του, αναδεικνύοντας πώς η τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει ακόμη και τη σχέση με τη μάθηση. Η τεχνολογία φαίνεται να έχει εξελιχθεί σε υποκατάστατο ανθρώπινης σχέσης, αντικαθιστώντας φίλους, γονείς και εκπαιδευτικούς στον ρόλο του συμπαραστάτη. Παράλληλα, το prompting — δηλαδή η ικανότητα να θέτει κανείς σωστά ερωτήματα στην τεχνητή νοημοσύνη — αναδύεται ήδη ως βασική δεξιότητα της νέας γενιάς. Η εκπομπή παρουσίασε και μια ακραία περίπτωση: μια 20χρονη, μετά τον θάνατο του αδελφού της, συνομιλούσε με το ChatGPT πιστεύοντας ότι επικοινωνεί μαζί του, ψευδαίσθηση που την οδήγησε τελικά σε ψυχιατρική νοσηλεία. Σε ευάλωτα άτομα, τόνισαν οι ειδικοί, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιδεινώσει σοβαρά προϋπάρχουσες ψυχικές διαταραχές.
Αντιδράσεις ειδικών: Κρίση ψυχικής υγείας και λογοδοσία εταιρειών
Στην εκπομπή συμμετείχε η Μαργκαρίτα Λουί Ντρέιφους, ιδρύτρια της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας Human Change Foundation, η οποία διεύρυνε το πλαίσιο του προβλήματος. «Πολλοί ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή. Εγώ ανησυχώ περισσότερο για την ανθρώπινη αλλαγή», δήλωσε χαρακτηριστικά. Μίλησε για μια νέα κουλτούρα μοναξιάς, όπου οι νέοι είναι συνεχώς συνδεδεμένοι αλλά ουσιαστικά απομονωμένοι. Τις συνέπειες τις ανέλυσε με σαφήνεια: κρίση ψυχικής υγείας, αύξηση αυτοκτονιών και δημογραφική πτώση.
Η Λουί Ντρέιφους αποκάλυψε ένα προσωπικό στοιχείο που σόκαρε: οι κόρες της, σε ηλικία μόλις έξι ετών, της είχαν πει ότι «η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία». Ωστόσο, η συζήτηση δεν περιορίστηκε στα συμπτώματα. Τέθηκε το κρίσιμο ερώτημα για τη λογοδοσία των τεχνολογικών εταιρειών, οι οποίες — ως οικονομικοί κολοσσοί — δεν υποχρεούνται να αποδείξουν ότι οι εφαρμογές τους είναι ασφαλείς για παιδιά. Η ανισορροπία αυτή ανάμεσα στη δύναμη των εταιρειών και στην απουσία ελέγχου αναδείχθηκε ως ένας από τους βασικούς κινδύνους.
Ο Δρ. Zachary Stein, συγγραφέας και ερευνητής στη φιλοσοφία και την ψυχολογία, χαρακτήρισε τη σημερινή κατάσταση «το μεγαλύτερο τεχνολογικό πείραμα της ανθρωπότητας». Επεσήμανε ότι οι νέες τεχνολογίες διεισδύουν βαθιά στον ανθρώπινο νου χωρίς επαρκή έλεγχο ή κατανόηση των συνεπειών τους. Πρόσθεσε ότι η επιστήμη οφείλει να αποδείξει ότι η τεχνολογία είναι επικίνδυνη, αναδεικνύοντας τον βαθμό προστασίας που απολαμβάνουν σήμερα οι εταιρείες έναντι οποιασδήποτε ευθύνης. Ο Δρ. Stein συμπλήρωσε ότι τα social media και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν αλλάξει βαθιά και μόνιμα τον τρόπο επικοινωνίας των νέων, με επιπτώσεις που η επιστημονική κοινότητα μόλις αρχίζει να κατανοεί.
Τι ακολουθεί: Μέτρα για την πρόσβαση ανηλίκων
Η κυβέρνηση εξετάζει μέτρα περιορισμού της πρόσβασης ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες, μια κίνηση που δείχνει πως το ζήτημα του εθισμού στα social media έχει ανέβει στο επίπεδο της κρατικής πολιτικής. Η εκπομπή «Μεγάλη Εικόνα» στο MEGA τροφοδότησε αυτή τη συζήτηση με συγκεκριμένα δεδομένα και μαρτυρίες από τους ίδιους τους εφήβους, δίνοντας πρόσωπο σε ένα φαινόμενο που συχνά αναλύεται μόνο στατιστικά. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν τα νομοθετικά μέτρα θα αρκέσουν για να αντιμετωπιστεί ένα φαινόμενο που έχει ήδη εισβάλει βαθιά στην καθημερινότητα παιδιών και εφήβων.
