Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφθασαν τα 2,9 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025, καταγράφοντας αύξηση για ενδέκατη συνεχή χρονιά, σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Ινστιτούτου Έρευνας για την Ειρήνη με έδρα τη Στοκχόλμη (SIPRI) που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στην εντεινόμενη γεωπολιτική αστάθεια και τον πολλαπλασιασμό των ένοπλων συγκρούσεων διεθνώς. Το λεγόμενο «στρατιωτικό βάρος» — το ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ που διατίθεται για άμυνα — ήταν το υψηλότερο από το 2009.
Τι έγινε: Ρεκόρ δαπανών με κινητήρια δύναμη την Ευρώπη
Η συνολική αύξηση σε ετήσια βάση έφθασε το 2,9% σε πραγματικές τιμές, παρά τη μείωση που κατέγραψαν οι ΗΠΑ. Οι τρεις χώρες με τις υψηλότερες δαπάνες — ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία — αντιπροσωπεύουν μαζί πάνω από το μισό του παγκόσμιου συνόλου, ή αλλιώς 1,480 τρισεκατομμύρια δολάρια. Βασικός κινητήρας της αύξησης σε παγκόσμιο επίπεδο αναδείχθηκε η Ευρώπη — συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας και της Ουκρανίας — με τις δαπάνες να αναρριχώνται κατά 14%, φθάνοντας τα 864 δισεκατομμύρια δολάρια. Παράλληλα, θεαματική αύξηση καταγράφηκε και στην περιοχή Ασίας-Ωκεανίας, ενώ η Μέση Ανατολή σημείωσε οριακή μεταβολή της τάξης του +0,1%, φθάνοντας τα 218 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι ΗΠΑ δαπάνησαν 954 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό μειωμένο κατά 7,5% σε σύγκριση με το 2024. Ωστόσο, η μείωση αυτή οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι δεν εγκρίθηκε κανένα νέο πακέτο στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, σε αντίθεση με τα τρία προηγούμενα χρόνια, κατά τα οποία η Ουάσιγκτον υποσχέθηκε στο Κίεβο συνολικά 127 δισεκατομμύρια δολάρια. Η μείωση αναμένεται να είναι παροδική: το αμερικανικό Κογκρέσο ενέκρινε δαπάνες που ξεπερνούν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για το 2026, ενώ μπορεί να φθάσουν και το 1,5 τρισεκατομμύριο το 2027, εφόσον υιοθετηθεί η πρόταση προϋπολογισμού της κυβέρνησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Στην Ευρώπη, η Γερμανία — τέταρτη παγκοσμίως σε απόλυτα νούμερα — αύξησε τις δαπάνες της κατά 24%, φθάνοντας τα 114 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Ισπανία σημείωσε άνοδο κατά 50%, στα 40,2 δισεκατομμύρια δολάρια, ξεπερνώντας το 2% του ΑΕΠ για πρώτη φορά μετά το 1994. Η Ρωσία αύξησε τις δαπάνες της κατά 5,9%, φθάνοντας τα 190 δισεκατομμύρια δολάρια, ισοδύναμο με 7,5% του ΑΕΠ της. Η Ουκρανία κατέγραψε αύξηση 20%, με τις δαπάνες να φθάνουν τα 84,1 δισεκατομμύρια δολάρια — ποσό που αντιστοιχεί στο εκπληκτικό 40% του ΑΕΠ της χώρας.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Ο κόσμος αισθάνεται λιγότερο ασφαλής
Ο ερευνητής του SIPRI, Λορέντζο Σκαρατζάτο, ανέλυσε τους παράγοντες που οδηγούν στη συνεχή άνοδο. «Όλα δείχνουν ότι ο κόσμος αισθάνεται λιγότερο ασφαλής και δαπανά περισσότερα για τις ένοπλες δυνάμεις του για να αντιμετωπίσει το παγκόσμιο περιβάλλον», δήλωσε χαρακτηριστικά. Η χρονιά 2025 «σημαδεύτηκε από πολέμους και κλιμάκωση των εντάσεων», σύμφωνα με τον ίδιο, που επεσήμανε ότι δύο μείζονες παράγοντες ευθύνονται για την ευρωπαϊκή αύξηση: ο πόλεμος στην Ουκρανία και η σταδιακή αποδέσμευση των ΗΠΑ από την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Ουάσιγκτον «πιέζει την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος» της ευθύνης για την άμυνά της, υπογράμμισε ο ερευνητής.
Η πίεση αυτή των ΗΠΑ προς τους ευρωπαίους συμμάχους αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα νούμερα. Χώρες που για δεκαετίες διατηρούσαν χαμηλές αμυντικές δαπάνες επανεξετάζουν πλέον τους προϋπολογισμούς τους. Η Ισπανία, που ξεπέρασε για πρώτη φορά σε 31 χρόνια τον στόχο του 2% του ΑΕΠ για άμυνα, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στροφής. Η δυναμική αυτή αναμένεται να συνεχιστεί, με περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες να αναθεωρούν τους αμυντικούς τους στόχους.
Τι ακολουθεί: Οι δαπάνες συνεχίζουν να αυξάνονται
Οι προβλέψεις για τα επόμενα χρόνια δεν αφήνουν περιθώρια για αισιοδοξία όσον αφορά την αποκλιμάκωση. Το αμερικανικό Κογκρέσο έχει ήδη εγκρίνει αμυντικό προϋπολογισμό άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων για το 2026. Αν η κυβέρνηση Τραμπ περάσει την πρόταση προϋπολογισμού για το 2027, το ποσό μπορεί να φθάσει και το 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια — γεγονός που θα σημάνει νέο ιστορικό ρεκόρ για μία μόνο χώρα. Με φόντο τις εντάσεις σε Ευρώπη, Ασία και Μέση Ανατολή, το SIPRI υπογραμμίζει ότι οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες δεν δείχνουν σημάδια επιβράδυνσης για το άμεσο μέλλον.
