Στους δρόμους και τα καφέ της Τεχεράνης εμφανίζονται ολοένα περισσότερες γυναίκες με ακάλυπτο το κεφάλι, αψηφώντας τους κανόνες της υποχρεωτικής ισλαμικής μαντίλας. Η εικόνα αυτή, που μέχρι πρότινος ήταν αδιανόητη στο Ιράν, φαίνεται να υποδηλώνει κάποια χαλάρωση της αυστηρής εφαρμογής του νόμου. Ωστόσο, γυναίκες που μίλησαν στο AFP από την Τεχεράνη και άλλες ιρανικές πόλεις προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα πίσω από αυτές τις εικόνες είναι πολύ πιο σκοτεινή.
Τι έγινε: Από την Ισλαμική Επανάσταση ως τη σημερινή κατάσταση
Η υποχρέωση φορέματος της ισλαμικής μαντίλας στον δημόσιο χώρο θεσπίστηκε αμέσως μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, καθιστώντας την κεντρικό πυλώνα της ιρανικής θεοκρατίας. Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις της περιόδου 2022-2023, που ξεκίνησαν από τον θάνατο της Μάχσα Αμινί τον Σεπτέμβριο του 2022. Η νεαρή γυναίκα είχε συλληφθεί στην Τεχεράνη από την Αστυνομία Ηθών για παραβίαση των ενδυματολογικών κανόνων και δεν επέζησε της σύλληψης, πυροδοτώντας κύμα οργής σε ολόκληρη τη χώρα.
Η τάση απαλλαγής από το χιτζάμπ ενισχύθηκε στη συνέχεια μέσα από διαδοχικές κρίσεις: τον σύντομο πόλεμο τον Ιούνιο του 2025, τις δυναμικές κινητοποιήσεις του Ιανουαρίου που κατεστάλησαν βίαια, και τέλος κατά τη διάρκεια του πολέμου που ακολούθησε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Σε κάθε ένα από αυτά τα κρίσιμα σημεία, περισσότερες γυναίκες επέλεξαν να εμφανιστούν δημόσια χωρίς κάλυψη κεφαλής, ως πράξη αντίστασης.
Τα άσπρα βαν της Αστυνομίας Ηθών που περιπολούσαν τους δρόμους έχουν εξαφανιστεί από το τοπίο. Παρόλα αυτά, οι γυναίκες με ακάλυπτο κεφάλι μπορούν να κληθούν από τις αρχές ανά πάσα στιγμή. Επιπλέον, οι Ιρανές παραμένουν υποχρεωμένες να φορούν το χιτζάμπ σε τράπεζες, εκπαιδευτικά ιδρύματα και διοικητικές υπηρεσίες, γεγονός που καταδεικνύει πόσο επιφανειακή είναι οποιαδήποτε φαινομενική χαλάρωση.
Αντιδράσεις: «Καμία πραγματική αλλαγή» λένε οι ίδιες οι γυναίκες
Η Ελνάζ, 32χρονη ζωγράφος από την Τεχεράνη, είναι κατηγορηματική: «Δεν είναι σε καμία περίπτωση αλλαγή από μέρους της κυβέρνησης. Καμία πρόοδος δεν έχει γίνει στο θέμα των δικαιωμάτων των γυναικών». Μίλησε τηλεφωνικά στο AFP από το Παρίσι, όπως και άλλες Ιρανές που επέλεξαν να μην αποκαλύψουν το πραγματικό τους όνομα, από φόβο αντιποίνων. «Παρά τα όσα μπορεί να βλέπει κανείς, καμία πραγματική αλλαγή δεν έχει γίνει στον τομέα των ατομικών ελευθεριών», επανέλαβε με έμφαση.
Η Ζάχρα, 57 ετών, που ζει στο Ισπαχάν, εκφράζει ένα μείγμα ανακούφισης και πικρίας: «Πριν από μόλις τρία χρόνια δεν ήταν παρά όνειρο. Δεν τη φοράω πια, αλλά θα ήθελα τόσο πολύ να το είχα ζήσει αυτό όταν ήμουν νέα!». Η δήλωσή της αποτυπώνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τι σήμαινε για δεκαετίες ολόκληρες ο αναγκαστικός περιορισμός αυτός για τις Ιρανές γυναίκες.
Παράλληλα, οι επιχειρηματίες που επέτρεψαν στις πελάτισσές τους να εισέρχονται χωρίς μαντίλα πλήρωσαν βαρύ οικονομικό τίμημα. Η Νεγκίν, ιδιοκτήτρια καφέ στην Τεχεράνη, περιγράφει τα όσα έχει βιώσει: «Είχαμε σκληρή μεταχείριση επί πολλά χρόνια και αυτό συνεχίζεται και σήμερα. Μας έκλεισαν πολλές φορές, μας επέβαλαν πρόστιμα». Η 34χρονη επιχειρηματίας εξοργίζεται όταν ακούει να αποκαλούν αυτή την κατάσταση «ελευθερία»: «Αυτό που με εξοργίζει ακόμη περισσότερο είναι όταν αυτό το αποκαλούν ελευθερία και λένε ότι οι γυναίκες είναι πιο ελεύθερες».
Τι ακολουθεί: Τα δικαιώματα παραμένουν στον πάγο
Τα δικαιώματα των γυναικών στο Ιράν παραμένουν σε καθεστώς αυστηρού περιορισμού. Η ιρανική κυβέρνηση συνέλαβε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κατά τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου που κατεστάλησαν βίαια, ενώ χιλιάδες ακόμη συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια του τελευταίου πολέμου. Οι αριθμοί αυτοί αναδεικνύουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι η κυβέρνηση δεν έχει αλλάξει πορεία, παρά τις εικόνες των ακάλυπτων γυναικών που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Αστυνομία Ηθών συνεχίζει να ασκεί βία σε όσες γυναίκες δεν συμμορφώνονται πλήρως με τους κανόνες, και οι ίδιες οι Ιρανές γυναίκες αρνούνται να εφησυχάσουν.
