Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε τον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ «οικονομικό πυρηνικό όπλο», στέλνοντας ισχυρό μήνυμα προς την Τεχεράνη κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στο Fox News τη Δευτέρα. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, ο οποίος κατέχει παράλληλα και τη θέση του συμβούλου εθνικής ασφαλείας του προέδρου, υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία της θαλάσσιας αυτής αρτηρίας για τις εξαγωγές υδρογονανθράκων από τις μοναρχίες του Κόλπου προς τον υπόλοιπο κόσμο. Το Ιράν, από την έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου πριν από δύο μήνες, έχει de facto κλείσει το στενό, πυροδοτώντας ραγδαία άνοδο των τιμών της ενέργειας παγκοσμίως. Οι διπλωματικές συνομιλίες μεταξύ των δύο χωρών φαίνονται να έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο.
Τι είπε ο Ρούμπιο για το Στενό του Ορμούζ
Ο Μάρκο Ρούμπιο δεν άφησε περιθώρια παρερμηνείας στις δηλώσεις του: «Το στενό είναι βασικά το ισοδύναμο οικονομικού πυρηνικού όπλου που προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν εναντίον του κόσμου, και καυχιούνται γι’ αυτό». Ο Αμερικανός αξιωματούχος τόνισε ότι το Ιράν επιδιώκει να επιβάλει τη δική του «κυριαρχία» στην περιοχή, εκμεταλλευόμενο τη γεωγραφική θέση του στενού ως μοχλό πίεσης κατά της διεθνούς κοινότητας. Η δήλωση αυτή αποτυπώνει με ενάργεια το βάθος της ανησυχίας που επικρατεί στην Ουάσιγκτον για τις στρατηγικές βλέψεις της Τεχεράνης στον Περσικό Κόλπο. Ο Ρούμπιο υποστήριξε επίσης ότι ο αποκλεισμός του στενού αποδεικνύει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο γιατί δεν πρέπει ποτέ να επιτραπεί στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας προχώρησε και σε ένα ακόμα βαρύτερο σενάριο: αν το Ιράν αποκτούσε πυρηνικά όπλα, θα μπορούσε να «κρατήσει όλη την περιφέρεια όμηρο». Η κλιμάκωση της ρητορικής αυτής δεν περνά απαρατήρητη, ιδίως σε μια συγκυρία που οι εχθροπραξίες στην περιοχή έχουν μεν σταματήσει επίσημα, αλλά οι διπλωματικές συνομιλίες βρίσκονται σε αδιέξοδο. Η Τεχεράνη αρνείται εδώ και δεκαετίες ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου, διατηρώντας ωστόσο ένα πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας που αποτελεί κεντρικό σημείο τριβής με τη Δύση. Ο Ρούμπιο απέφυγε να δώσει σαφή απάντηση για τις επόμενες κινήσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σε περίπτωση που η Τεχεράνη συνεχίσει να απορρίπτει τις αμερικανικές προτάσεις διαπραγμάτευσης.
Υπό κανονικές συνθήκες, από το Στενό του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) που εξάγουν τα βασίλεια του Κόλπου. Ο de facto αποκλεισμός του στενού από το Ιράν τους τελευταίους δύο μήνες έχει ήδη προκαλέσει ραγδαία άνοδο των τιμών της ενέργειας σε διεθνές επίπεδο, πλήττοντας αλυσιδωτά οικονομίες σε όλον τον κόσμο.
Αντιδράσεις και διπλωματικό αδιέξοδο στον Κόλπο
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν περιορίστηκαν στη ρητορική: επέβαλαν αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, με ρητό στόχο τον μηδενισμό των εσόδων από τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου. Η κίνηση αυτή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης οικονομικής πίεσης που ασκούν οι ΗΠΑ κατά της Τεχεράνης, παράλληλα με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που έχουν ήδη διεξαχθεί. Η κατάπαυση του πυρός, που κηρύχθηκε έπειτα από 40 ημέρες εχθροπραξιών μεταξύ του αμερικανοϊσραηλινού συνασπισμού και του Ιράν, παραμένει σε ισχύ, χωρίς όμως να έχει ανοίξει ο δρόμος για ουσιαστικό διάλογο. Οι συνομιλίες ανάμεσα στα δύο κράτη, που παραμένουν ορκισμένοι εχθροί, μοιάζουν να έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο.
Ο Ρούμπιο, ενώ άσκησε έντονη κριτική στην ιρανική πλευρά, επέδειξε διπλωματική αμφισημία όταν ρωτήθηκε για τα επόμενα βήματα. Δεν αποκάλυψε το πώς ακριβώς σκοπεύει να αντιδράσει η κυβέρνηση Τραμπ αν η Τεχεράνη αρνηθεί να διαπραγματευτεί για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειάς της. Η αποφυγή συγκεκριμένης απάντησης από έναν αξιωματούχο της βαρύτητάς του αφήνει ανοιχτά πολλά ερωτήματα για τη στρατηγική της Ουάσιγκτον στην περιοχή. Παράλληλα, η διπλή του ιδιότητα — ως υπουργός Εξωτερικών αλλά και σύμβουλος εθνικής ασφαλείας — καθιστά κάθε δήλωσή του ιδιαίτερα βαρύνουσα για τη διαμόρφωση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ έχει ήδη ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες που ξεπερνούν τα σύνορα του Περσικού Κόλπου. Οι χώρες του Κόλπου, από τις οποίες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία, βρίσκονται σε δύσκολη θέση, καθώς οι εξαγωγές τους έχουν ουσιαστικά αποκοπεί από τις διεθνείς αγορές. Η κατάσταση αυτή ενισχύει τη θέση της Ουάσιγκτον, η οποία παρουσιάζει τη στρατιωτική και διπλωματική της παρουσία στην περιοχή ως απαραίτητη εγγύηση για τη σταθερότητα της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Τι ακολουθεί
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: τι θα πράξουν οι ΗΠΑ αν η Τεχεράνη αρνηθεί να ανοίξει διάλογο για το πυρηνικό της πρόγραμμα; Ο Ρούμπιο επέλεξε να μην αποκαλύψει τις προθέσεις της κυβέρνησης Τραμπ, διατηρώντας την αμφισημία ως διπλωματικό εργαλείο. Η κατάπαυση του πυρός συνεχίζεται, αλλά χωρίς πρόοδο στις συνομιλίες, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, οι τιμές ενέργειας υψηλές, και η διπλωματική λύση φαίνεται ακόμα μακρινή.
