Μία απόφαση-σταθμός ήρθε να αναταράξει το πετρελαϊκό σκηνικό παγκοσμίως, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να ανακοινώνουν την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ και τον ΟΠΕΚ+, έπειτα από σχεδόν έξι δεκαετίες συμμετοχής στο πλέον ισχυρό ενεργειακό καρτέλ του κόσμου. Η είδηση κυριαρχεί στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, τα οποία χαρακτηρίζουν την απόφαση ως «πλήγμα για το πετρελαϊκό καρτέλ» και ανοιχτά ως «αρχή του τέλους» για τον οργανισμό. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΑΕ δήλωσε πως η παρούσα στιγμή κρίθηκε κατάλληλη για τη λήψη αυτής της απόφασης, εκτιμώντας ότι δεν θα έχει μεγάλο αντίκτυπο στις αγορές, λαμβάνοντας υπόψη την ήδη τεταμένη κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ. Η απόφαση, σύμφωνα με το εμιράτο, αντικατοπτρίζει το μακροπρόθεσμο στρατηγικό και οικονομικό του όραμα, σηματοδοτώντας μία νέα εποχή για την ενεργειακή γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής.
Να υπενθυμίσουμε ότι τα ΗΑΕ εντάχθηκαν στον ΟΠΕΚ το 1967, επτά χρόνια μετά την ίδρυση του οργανισμού από πέντε χώρες: το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα, με στόχο τον συντονισμό της πετρελαϊκής παραγωγής και τη διασφάλιση σταθερών εσόδων για τα κράτη-μέλη. Με την πάροδο των δεκαετιών, ο οργανισμός επεκτάθηκε και στις τάξεις του προστέθηκαν η Αλγερία, η Ισημερινή Γουινέα, η Γκαμπόν, η Λιβύη, η Νιγηρία και η Δημοκρατία του Κονγκό. Τα ΗΑΕ κατείχαν εξέχουσα θέση στον οργανισμό ως ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός, με ημερήσια παραγωγή 2,9 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, υστερώντας μόνο έναντι της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράκ. Η απώλεια ενός τόσο σημαντικού παραγωγού σηματοδοτεί αναμφίβολα μία από τις σοβαρότερες κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει ο ΟΠΕΚ στην ιστορία του.
Οι Επιπτώσεις για τον ΟΠΕΚ και η Μοναξιά της Σαουδικής Αραβίας
Η έξοδος των ΗΑΕ αφήνει τον ΟΠΕΚ με μόλις 11 μέλη και μειωμένη παραγωγική ικανότητα κατά περίπου 15%, σε μία κρίσιμη συγκυρία για τις ενεργειακές αγορές παγκοσμίως. Αναλυτές εκτιμούν πως η Σαουδική Αραβία, η οποία παράγει 9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και αποτελεί την κινητήρια δύναμη του οργανισμού, θα βρεθεί πλέον σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Το Ριάντ καλείται ουσιαστικά να αναλάβει μόνο του το βάρος της διατήρησης της αγοραστικής ισορροπίας, έναν ρόλο που απαιτεί ενωμένο και αποφασιστικό μέτωπο από όλα τα εναπομείναντα μέλη. Ωστόσο, δεν λείπουν οι αναλυτές που προβλέπουν πως η αποχώρηση των ΗΑΕ θα αποτελέσει μπούσουλα και για άλλες χώρες-μέλη του κλαμπ, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν ντόμινο εξόδων που θα αλλάξει ριζικά τον ενεργειακό χάρτη. Η συνοχή του καρτέλ δοκιμάζεται σοβαρά, και το ερώτημα πλέον δεν φαίνεται να είναι αν θα ακολουθήσουν άλλες αποχωρήσεις, αλλά πότε.
Παράλληλα, το πετρελαϊκό σοκ που πλήττει ολόκληρη την περιοχή έχει φέρει σε εξαιρετικά δυσμενή θέση όλες τις χώρες του Κόλπου — και όχι μόνο το Ιράν. Η εκτιμώμενη απώλεια στην παραγωγή αργού πετρελαίου υπολογίζεται σε σχεδόν 60% αυτό τον μήνα σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο, ένας αριθμός που αποκαλύπτει πλήρως το βάθος της κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκτιμήσεις για αποχωρήσεις και άλλων μελών από τον ΟΠΕΚ δεν φαντάζουν καθόλου απίθανες, ιδίως αν η ενεργειακή αστάθεια στην περιοχή παραταθεί. Ο οργανισμός αντιμετωπίζει έτσι τον πιο σοβαρό κλονισμό από τα χρόνια της ίδρυσής του.
Ο Πόλεμος, οι Επιθέσεις και τα Κλειστά Στενά του Ορμούζ
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Goldman Sachs, οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές λόγω του πολέμου στο Ιράν έχουν οδηγήσει σε συνολική μείωση παραγωγής κατά 14,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από τις χώρες του Κόλπου. Η κατανομή αυτής της μείωσης είναι αποκαλυπτική: η Σαουδική Αραβία απώλεσε 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, το Ιράκ 3 εκατομμύρια, τα ΗΑΕ 2,7 εκατομμύρια, το Ιράν 2,5 εκατομμύρια, ενώ το Κουβέιτ και το Κατάρ απώλεσαν από 1,2 εκατομμύρια βαρέλια το καθένα. Τα νούμερα αυτά ζωγραφίζουν μία εικόνα ενεργειακής αποδιοργάνωσης που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τις αποφάσεις που παρατηρούνται στην περιοχή. Η συνολική αυτή εικόνα αποδεικνύει πόσο καταστροφικές μπορεί να είναι οι συνέπειες μιας ένοπλης σύρραξης για τη σταθερότητα των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών.
Τα ΗΑΕ ειδικότερα βρέθηκαν στο επίκεντρο της σύρραξης, καθώς αποτέλεσαν στόχο επιθέσεων με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από το Ιράν, γεγονός που επιδείνωσε περαιτέρω την ήδη κλονισμένη ενεργειακή τους ικανότητα. Πέρα από τις άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις της Τεχεράνης, η διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί επιπρόσθετο πλήγμα, καθώς περιορίζει σοβαρά τη δυνατότητα του εμιράτου να εξάγει το πετρέλαιό του στις διεθνείς αγορές. Πρόκειται για μία διπλή, ασφυκτική πίεση — στρατιωτική και εμπορική — που φαίνεται να διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη στρατηγική απόφαση της Αμπού Ντάμπι να αποχωρήσει από τον ΟΠΕΚ. Τα ΗΑΕ, αναζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση της ενεργειακής τους πολιτικής, έκριναν ότι η ανεξαρτησία εξυπηρετεί καλύτερα τα εθνικά τους συμφέροντα σε αυτή την εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία.
