Το 2025 αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο ανησυχητικά χρόνια για το κλίμα της Ευρώπης, με το 95% της ηπείρου να καταγράφει ετήσιες θερμοκρασίες άνω του μέσου όρου. Κύματα καύσωνα έπληξαν περιοχές από τη Μεσόγειο ως την Αρκτική, ενώ η ραγδαία άνοδος των θερμοκρασιών επέφερε σημαντική μείωση της κάλυψης χιονιού και πάγου. Τα δεδομένα αυτά προκύπτουν από την ετήσια έκθεση για την κατάσταση του κλίματος στην Ευρώπη, που εκπόνησαν το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) μέσω της υπηρεσίας Copernicus και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO).
Τι έγινε: Ρεκόρ θερμοκρασιών από τη Μεσόγειο ως τον Αρκτικό Κύκλο
Μεγάλο μέρος της Ευρώπης βίωσε πολύ περισσότερες ημέρες ισχυρής θερμικής καταπόνησης σε σχέση με τον ιστορικό μέσο όρο. Η Νότια και Ανατολική Ισπανία ξεχώρισε, καταγράφοντας έως και 50 επιπλέον ημέρες με θερμοκρασίες άνω των 32 βαθμών Κελσίου σε σχέση με τον μέσο όρο. Οι ελάχιστες θερμοκρασίες, επίσης, παρέμειναν πάνω από τα συνηθισμένα επίπεδα για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, γεγονός που δεν άφηνε ανάσα ανάκαμψης στα οικοσυστήματα και στον πληθυσμό.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακό ήταν το φαινόμενο που κατέγραψαν οι σκανδιναβικές χώρες. Ένα ρεκόρ καύσωνα διάρκειας τριών εβδομάδων έπληξε την υποαρκτική Νορβηγία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία, με θερμοκρασίες κοντά και εντός του Αρκτικού Κύκλου να ξεπερνούν τους 30 βαθμούς Κελσίου. Στην περιοχή Φρόστα της Νορβηγίας, το θερμόμετρο ανέβηκε ως τους 34,9 βαθμούς Κελσίου, μια τιμή που δεν είχε ξαναδεί η περιοχή. Τον Ιούλιο και στις αρχές Αυγούστου ακραία ζέστη έπληξε επίσης τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία της έκθεσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Το 85% του πληθυσμού επηρεάστηκε από ακραίες θερμοκρασίες κοντά ή πάνω από τους 40 βαθμούς Κελσίου, με τη μέγιστη καταγραφή να αγγίζει τους 44 βαθμούς. Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι τα τελευταία 30 χρόνια η Ευρώπη θερμαίνεται δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, καθιστώντας την την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στον πλανήτη. Ιδιαίτερα επιβαρυμένες είναι η Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ τα νησιά Σβάλμπαρντ στον ευρωπαϊκό Αρκτικό Ωκεανό αποτελούν μία από τις ταχύτερα θερμαινόμενες περιοχές παγκοσμίως.
Η απώλεια χιονιού και πάγου: αριθμοί που σοκάρουν
Οι υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με βροχοπτώσεις κάτω από τον μέσο όρο οδήγησαν σε δραματική απώλεια χιονιού και πάγου το 2025. Τον Μάρτιο, η χιονισμένη έκταση στην Ευρώπη ήταν περίπου 1,32 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα κάτω από τον μέσο όρο, δηλαδή μείωση της τάξης του 31%. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, η συγκεκριμένη έκταση είναι ισοδύναμη με το συνδυασμένο εδαφικό χώρο Γαλλίας, Ιταλίας, Γερμανίας, Ελβετίας και Αυστρίας μαζί. Η καταγραφή αυτή ανακηρύχθηκε τρίτη χαμηλότερη από τότε που ξεκίνησαν οι συστηματικές μετρήσεις το 1983.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζουν οι παγετώνες σε όλες τις ευρωπαϊκές περιοχές, με σημαντικές απώλειες μάζας. Η Ισλανδία κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη απώλεια παγετώνων που έχει ποτέ καταμετρηθεί, ενώ η Γροιλανδία έχασε 139 δισεκατομμύρια τόνους πάγου. Οι επιπτώσεις αυτές δεν περιορίζονται στην Ευρώπη: η τήξη του πάγου συμβάλλει άμεσα στην άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας, με κάθε επιπλέον εκατοστό να εκθέτει επιπλέον έξι εκατομμύρια ανθρώπους σε κίνδυνο παράκτιων πλημμύρων. Η έκθεση καταδεικνύει τάση ταχείας θέρμανσης ιδίως των ψυχρότερων περιοχών, συμπεριλαμβανομένης της Αρκτικής και των Άλπεων, που λειτουργούσαν ιστορικά ως φυσικά αποθεματικά κρύου.
Χιόνι και πάγος παίζουν κρίσιμο ρόλο στην επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής, καθώς αντανακλούν το ηλιακό φως πίσω στο διάστημα. Η απώλειά τους δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: λιγότερος πάγος σημαίνει λιγότερη ανάκλαση, περισσότερη θέρμανση, και συνεπώς ακόμα μεγαλύτερη τήξη. Αυτή η αλυσίδα ανατροφοδότησης επιταχύνει τη θέρμανση με ρυθμό που ξεπερνά τα αρχικά επιστημονικά σενάρια.
Τι ακολουθεί: η Ευρώπη μπροστά σε μια νέα κανονικότητα
Η έκθεση των ECMWF και WMO δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αισιοδοξία ως προς τη βραχυπρόθεσμη τάση. Η επιτάχυνση της θέρμανσης στην Ευρώπη — με ρυθμό διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο — υποδηλώνει ότι ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως αυτά που κατεγράφησαν το 2025, θα καταστούν ολοένα συχνότερα. Η απώλεια χιονιού, πάγου και παγετώνων επηρεάζει άμεσα την παροχή νερού, τη γεωργία, τον τουρισμό και τη βιοποικιλότητα σε ολόκληρη την ήπειρο. Παράλληλα, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί παράκτιες κοινότητες σε Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν την ανάγκη για άμεση δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τόσο για την προσαρμογή στη νέα κλιματική πραγματικότητα όσο και για τη μείωση των εκπομπών που οδηγούν στη θέρμανση.
