Μια νέα επιστημονική έρευνα ονείρων ρίχνει φως σε έναν αρχέγονο γρίφο της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μελέτη, που εκπονήθηκε από το IMT School for Advanced Studies Lucca και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Communications Psychology, ανέλυσε πάνω από 3.700 αναφορές ονείρων από 287 συμμετέχοντες ηλικίας 18 έως 70 ετών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα ζωντανά και ρεαλιστικά όνειρα συνδέονται στενά με τα προσωπικά χαρακτηριστικά κάθε ανθρώπου και με κοινές εμπειρίες ζωής. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων καθορίζει τόσο την ένταση όσο και το περιεχόμενο των ονείρων μας.
Πώς έγινε η έρευνα για τα ανθρώπινα όνειρα
Για δύο εβδομάδες, οι 287 εθελοντές — ηλικίας από 18 έως 70 ετών — κρατούσαν ημερήσια αρχεία με λεπτομερείς περιγραφές των ονείρων τους και των καθημερινών τους εμπειριών. Παράλληλα, οι ερευνητές του IMT Lucca συνέλεγαν στοιχεία για τις συνήθειες ύπνου κάθε συμμετέχοντα, τις γνωστικές δεξιότητές τους, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και το ψυχολογικό τους προφίλ. Το σύνολο αυτής της διαδικασίας κατέληξε σε πάνω από 3.700 αναφορές ονείρων, ένα από τα μεγαλύτερα σώματα δεδομένων που έχουν αναλυθεί ποτέ στο πεδίο αυτό. Για την επεξεργασία τους, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν προηγμένα εργαλεία επεξεργασίας φυσικής γλώσσας (NLP), μεθόδους τεχνητής νοημοσύνης που επιτρέπουν τη συστηματική ανάλυση μεγάλων συνόλων κειμένου.
Τα αποτελέσματα ανέτρεψαν την αντίληψη ότι τα όνειρα είναι τυχαία ή χαοτικά. Η ανάλυση έδειξε ότι αντικατοπτρίζουν μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ατομικών χαρακτηριστικών και εξωτερικών επιρροών. Στα ατομικά χαρακτηριστικά ανήκουν η τάση για αφηρημένη σκέψη, το ενδιαφέρον που έχει κάποιος για τα ίδια τα όνειρα και η γενική ποιότητα του ύπνου του. Στις εξωτερικές επιρροές εντάσσονται μεγάλα κοινωνικά γεγονότα — όπως η πανδημία COVID-19 — που αφήνουν αποτύπωμα στο ονειρικό περιεχόμενο.
Τι αποκαλύπτει η έρευνα ονείρων για τον εγκέφαλο
Ένα από τα κεντρικά ευρήματα της μελέτης αφορά στον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την πραγματικότητα κατά τον ύπνο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος δεν αναπαράγει απλώς τις ημερήσιες εμπειρίες, αλλά τις μετασχηματίζει ενεργά. Γνωστά περιβάλλοντα, όπως χώροι εργασίας, νοσοκομεία ή σχολεία, δεν εμφανίζονται στα όνειρα ακριβώς όπως είναι στην πραγματικότητα, αλλά επαναπροσδιορίζονται σε έντονες, πολυδιάστατες σκηνές που συνδυάζουν διαφορετικά στοιχεία και εναλλαγές οπτικής γωνίας. Τα όνειρα αναδομούν ενεργά την πραγματικότητα, συνδυάζοντας μνήμες με φανταστικά ή αναμενόμενα γεγονότα και παράγοντας νέες, συχνά σουρεαλιστικές, αφηγήσεις.
Η ίδια έρευνα επιβεβαιώνει ότι δεν ονειρευόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Άτομα με έντονη τάση για αφηρημένη σκέψη ανέφεραν πιο αποσπασματικά και μεταβαλλόμενα όνειρα, ενώ εκείνοι που θεωρούν τα όνειρα σημαντικά και γεμάτα νόημα βίωναν πιο πλούσια και καθηλωτικά ονειρικά περιβάλλοντα. Η διαφορά αυτή δείχνει ότι η στάση που έχει κάποιος απέναντι στα όνειρά του επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της ονειρικής εμπειρίας. Πρόκειται για εύρημα που θέτει νέα ερωτήματα γύρω από τη σχέση μεταξύ συνειδητής σκέψης και ασυνείδητης νυχτερινής δραστηριότητας.
Ξεχωριστή θέση στα ευρήματα κατέχουν τα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια του lockdown COVID-19 από το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης. Η σύγκριση αυτών των δεδομένων με τα ευρήματα του IMT Lucca έδειξε ότι τα όνειρα εκείνης της περιόδου ήταν σαφώς πιο συναισθηματικά έντονα. Συχνά περιλάμβαναν θέματα περιορισμού και εγκλεισμού, αντανακλώντας την κοινωνική πραγματικότητα της πανδημίας. Ωστόσο, καθώς ο κόσμος προσαρμόστηκε στη νέα κατάσταση, αυτά τα μοτίβα σταδιακά μειώθηκαν — επιβεβαιώνοντας ότι το περιεχόμενο των ονείρων εξελίσσεται παράλληλα με την ψυχολογική προσαρμογή του ανθρώπου στις αλλαγές της ζωής του.
