Σοκ στον κόσμο της τέχνης προκάλεσε η μαζική παραίτηση ολόκληρης της κριτικής επιτροπής της Διεθνούς Έκθεσης Τέχνης Μπιενάλε της Βενετίας, που ανακοινώθηκε την Πέμπτη 30 Απριλίου 2026. Η εξέλιξη αυτή έρχεται ακριβώς μία εβδομάδα αφού έγινε γνωστό ότι η επιτροπή αρνούνταν να απονείμει βραβεία σε καλλιτέχνες από τη Ρωσία και το Ισραήλ. Τα εγκαίνια του φεστιβάλ είναι προγραμματισμένα για τις 9 Μαΐου, αφήνοντας το θεσμό σε κατάσταση πλήρους αβεβαιότητας. Η Μπιενάλε δεν έδωσε επίσημη εξήγηση για τους λόγους της συλλογικής παραίτησης.
Τι έγινε: Αλυσίδα γεγονότων που οδήγησε στην κρίση
Η κρίση στη Μπιενάλε Βενετίας ξεκίνησε από τις αρχές Μαρτίου 2026, όταν οι διοργανωτές ανακοίνωσαν ότι θα επιτρέψουν στη Ρωσία να επανέλθει στην έκθεση για πρώτη φορά μετά την εισβολή του 2022 στην Ουκρανία. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις: η ιταλική κυβέρνηση την επέκρινε δριμύτατα, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απείλησε να τερματίσει ή να αναστείλει τη χρηματοδότησή της, ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ, εάν άνοιγε ξανά το ρωσικό περίπτερο. Παρά τις πιέσεις, ο πρόεδρος της Μπιενάλε Πιετράντζελο Μπουταφουόκο αρνήθηκε να υποχωρήσει, χαρακτηρίζοντας το φεστιβάλ «χώρο συνύπαρξης όλου του πλανήτη» όπου δεν χωρά λογοκρισία.
Στη συνέχεια, η πενταμελής κριτική επιτροπή με επικεφαλής τη Βραζιλιάνα έφορο Σολάνζ Φαρκάς έκανε το δικό της κίνημα. Την προηγούμενη εβδομάδα, η επιτροπή ανακοίνωσε ότι, «προασπιζόμενη τα ανθρώπινα δικαιώματα», δεν θα τιμούσε έργα από χώρες οι ηγέτες των οποίων αντιμετωπίζουν εντάλματα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Οι μόνες δύο χώρες που συμμετέχουν στη Μπιενάλε και βρίσκονται σε αυτήν ακριβώς τη θέση είναι η Ρωσία και το Ισραήλ: το ΔΠΔ έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης κατά του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για τον πόλεμο στην Ουκρανία και κατά του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για τον πόλεμο στη Γάζα. Τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής ήταν οι Ζόι Μπατ, Ελβίρα Ντιανγκάνι Όσε, Μάρτα Κούζμα και Τζοβάνα Ζαπέρι.
Την Τετάρτη 29 Απριλίου, οι πιέσεις εντάθηκαν περαιτέρω, όταν το υπουργείο Πολιτισμού της Ιταλίας έστειλε επιθεωρητές στη Βενετία για να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο έγινε ξανά δεκτή η Ρωσία. Οι αρχές αναζητούσαν πιθανά γραφειοκρατικά σφάλματα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν έρεισμα για ανάκληση της πρόσκλησης. Την επόμενη μέρα, η είδηση της μαζικής παραίτησης ολόκληρης της κριτικής επιτροπής έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία.
Αντιδράσεις: Κατηγορίες για διακρίσεις και νομικές απειλές
Οι αντιδράσεις στην αρχική απόφαση της επιτροπής να αποκλείσει Ρώσους και Ισραηλινούς καλλιτέχνες από τα βραβεία ήταν έντονες και πολυεπίπεδες. Ο Ισραηλινός γλύπτης Μπέλου Σιμιόν Φαϊνάρου, που θα παρουσίαζε έργα του στη Βενετία, κατηγόρησε ευθέως την επιτροπή για φυλετικές διακρίσεις και απείλησε να προσφύγει στη δικαιοσύνη εναντίον της. Η κατηγορία αυτή προσέθεσε ένα ακόμη βάρος στη διαμάχη, μετατρέποντας τη θεσμική αντιπαράθεση σε δικαστική υπόθεση. Η Μπιενάλε, από την πλευρά της, δεν σχολίασε το μποϊκοτάζ της επιτροπής, εκτιμώντας ότι το σώμα αυτό λειτουργεί «αυτόνομα και ανεξάρτητα».
Ο πρόεδρος Πιετράντζελο Μπουταφουόκο παρέμεινε σταθερός στη θέση του ότι ο θεσμός δεν πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικών αποκλεισμών. Η στάση αυτή βρέθηκε σε ευθεία σύγκρουση τόσο με τη διευθύνουσα επιτροπή, όσο και με την ιταλική κυβέρνηση και τις Βρυξέλλες. Το αδιέξοδο αυτό, μεταξύ της φιλοσοφίας «ανοιχτής πλατφόρμας» του προέδρου και της πολιτικά ενεργής στάσης της επιτροπής, αποδείχθηκε ανυπέρβλητο, οδηγώντας τελικά στη συλλογική παραίτηση.
Τι ακολουθεί: Αβέβαιο μέλλον για τα βραβεία
Οι διοργανωτές της Μπιενάλε ανακοίνωσαν ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού, θα επιτρέψουν στους ίδιους τους επισκέπτες να επιλέξουν τους αγαπημένους τους καλλιτέχνες μεταξύ όλων των συμμετεχόντων, συμπεριλαμβανομένων των Ρώσων και των Ισραηλινών. Τα βραβεία δεν θα απονεμηθούν κατά τα εγκαίνια της 9ης Μαΐου, αλλά με τη λήξη της έκθεσης τον Νοέμβριο 2026. Ωστόσο, παραμένει εντελώς ασαφές ποιος τελικά θα αναλάβει την επιλογή των νικητών των κορυφαίων τιμητικών διακρίσεων, του Χρυσού και του Αργυρού Λέοντα. Το ερώτημα αυτό καλείται να απαντηθεί μέσα σε ελάχιστες μέρες, πριν ανοίξουν οι πύλες ενός από τους σημαντικότερους καλλιτεχνικούς θεσμούς του κόσμου.
