Δύο σκελετοί που ήρθαν στο φως έξω από τα τείχη της αρχαίας Πομπηίας φαίνεται να επιβεβαιώνουν τις περιγραφές του Πλίνιου του Νεότερου για την καταστροφική έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Scavi di Pompei και ρίχνουν νέο φως στις τελευταίες ώρες των κατοίκων της πόλης. Οι αρχαιολόγοι αξιοποίησαν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να αναπαραστήσουν ψηφιακά την τραγική προσπάθεια διαφυγής των δύο ανδρών.
Τι αποκάλυψε η ανασκαφή
Οι δύο σκελετοί εντοπίστηκαν κοντά στη νεκρόπολη της Πόρτα Σταβία, νότια της Πομπηίας, σε σημείο που δείχνει πως οι άνδρες προσπαθούσαν να φτάσουν στην ακτή. Ο πρώτος, ηλικίας περίπου 35 ετών, πέθανε κατά τα αρχικά στάδια της έκρηξης, όταν η τέφρα κάλυπτε ήδη την περιοχή. Ο δεύτερος, νεότερος, ηλικίας 18 έως 20 ετών, επέζησε των πρώτων φάσεων και επιχείρησε να διαφύγει κατά τη διάρκεια μιας σύντομης παύσης της ηφαιστειακής δραστηριότητας, όμως παρασύρθηκε από τις επόμενες πυροκλαστικές ροές. Η διαφορά στον τρόπο θανάτου τους δείχνει πως η καταστροφή ξεδιπλώθηκε σε διαδοχικά, θανατηφόρα κύματα.
Η στάση του μεγαλύτερου άνδρα κατά τη στιγμή του θανάτου του είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Βρέθηκε κουλουριασμένος, με το δεξί χέρι υψωμένο, κρατώντας ένα πήλινο κύπελλο πάνω από το κεφάλι του — ακριβώς όπως περιέγραψε ο Πλίνιος ο Νεότερος στην επιστολή του, αναφέροντας πως οι κάτοικοι έδεναν μαξιλάρια στα κεφάλια τους για προστασία από τη βροχή των πετρών. Δίπλα στο αριστερό χέρι του βρέθηκε ένα μικρό λυχνάρι, ενώ στο δάχτυλο του ποδιού φορούσε έναν σιδερένιο δακτύλιο. Μαζί του είχε και δέκα χάλκινα νομίσματα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο άνδρας πήρε μαζί του ό,τι θεώρησε απολύτως απαραίτητο: χρήματα για να επιβιώσει, φως για να βλέπει μέσα στο πυκνό σκοτάδι που προκαλούσε η τέφρα, και ένα αντικείμενο για να προστατέψει το κεφάλι του.
Τεχνητή νοημοσύνη και αρχαιολογία
Η ερευνητική ομάδα, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, χρησιμοποίησε εργαλεία δημιουργίας εικόνων μέσω τεχνητής νοημοσύνης για να μεταφράσει τα σκελετικά και αρχαιολογικά δεδομένα σε ρεαλιστικές ανθρώπινες απεικονίσεις, σύμφωνα με το Associated Press. Το αποτέλεσμα είναι μια ψηφιακή αναπαράσταση όπου ο μεγαλύτερος άνδρας φαίνεται να τρέχει μέσα σε δρόμους γεμάτους συντρίμμια, κρατώντας το κύπελλο πάνω από το κεφάλι του, ενώ στο βάθος εκτυλίσσεται η έκρηξη του Βεζούβιου. Η εικόνα συνδυάζει επιστημονική ακρίβεια με αφηγηματική δύναμη, φέρνοντας τον αρχαίο κόσμο πιο κοντά στο σύγχρονο κοινό.
Ο Γκαμπριέλε Τσούχτριγκελ, διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, τόνισε τη σημασία αυτής της τεχνολογικής προσέγγισης. «Αν χρησιμοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην ανανέωση των κλασικών σπουδών, παρουσιάζοντας τον αρχαίο κόσμο με πιο καθηλωτικό τρόπο», δήλωσε. Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι τέτοιες απεικονίσεις ενδέχεται να απλοποιούν τα σύνθετα αρχαιολογικά δεδομένα ή να θυμίζουν αισθητική από βιντεοπαιχνίδια και κόμικς. Παρ’ όλα αυτά, υποστηρίζουν πως βοηθούν το ευρύ κοινό να βιώσει αυτές τις ιστορικές στιγμές με έναν τρόπο που οι παραδοσιακές επιστημονικές εκθέσεις δεν μπορούν πάντα να επιτύχουν.
Οι περιγραφές του Πλίνιου ζωντανεύουν
Τα νέα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα αν διαβαστούν παράλληλα με τις επιστολές του Πλίνιου του Νεότερου, ο οποίος παρακολουθούσε την καταστροφή από το Μισένουμ, απέναντι από τον Κόλπο της Νάπολης. Ο Ρωμαίος συγγραφέας κατέγραψε με ακρίβεια τις σκηνές πανικού, περιγράφοντας κατοίκους που κρατούσαν πυρσούς μέσα στο πυκνό σκοτάδι που σκέπαζε την περιοχή, «πυκνότερο από οποιαδήποτε νύχτα». Τα αντικείμενα που βρέθηκαν δίπλα στον μεγαλύτερο σκελετό — το λυχνάρι, το κύπελλο, τα νομίσματα — συνάδουν απόλυτα με αυτή την εικόνα επιβίωσης υπό συνθήκες πλήρους χάους. Ο άνδρας δεν έφευγε άδειος χέρι: οργάνωσε, έστω και σε κλάσματα δευτερολέπτου, την έξοδό του από μια πόλη που χανόταν κάτω από τη στάχτη.
