Η διπλωματική κρίση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών εισέρχεται σε μία από τις πιο κρίσιμες φάσεις της, καθώς η Τεχεράνη αναμένεται να καταθέσει ανά πάσα στιγμή νέα πρόταση για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Το ερώτημα που αιωρείται πάνω από τα διπλωματικά παρασκήνια είναι ένα και μόνο: θα περιλαμβάνει η νέα πρόταση δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα — ή όχι; Αυτή ακριβώς είναι η «κόκκινη γραμμή» που έχουν χαράξει οι ΗΠΑ, και γύρω από την οποία κινούνται όλες οι διαπραγματεύσεις. Στο μεταξύ, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν κρύβει τη βεβαιότητά του: το Ιράν, λέει, «πεθαίνει» για να βρεθεί συμφωνία.
Μέσα από το Οβάλ Γραφείο, ο Τραμπ υποβάθμισε τη συνθετότητα της κατάστασης, διαβεβαιώνοντας πως οι διαπραγματεύσεις θα διεξάγονται αποκλειστικά μέσω τηλεφώνου. Ισχυρίστηκε ότι το Ιράν επιθυμεί «απεγνωσμένα» μία συμφωνία, ενώ πρόσθεσε πως μόνο εκείνος και 2-3 ανώτατοι αξιωματούχοι γνωρίζουν την πραγματική φύση των συνομιλιών που διεξάγονται. Αναφέρθηκε επίσης στον εμφανή διχασμό που επικρατεί στην ηγεσία της Τεχεράνης, λίγες ώρες αφότου τα διεθνή μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πληροφορίες για την απομάκρυνση του Αμπάς Αραγτσί από το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε ως ένδειξη της εσωτερικής αναταραχής που μαστίζει την ιρανική ηγεσία σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία.
Η απορριφθείσα πρόταση και τα Στενά του Ορμούζ
Η τελευταία πρόταση που κατέθεσε το Ιράν — και απορρίφθηκε από την αμερικανική πλευρά — προέβλεπε κατ’ αρχάς το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και σε δεύτερο χρόνο μία συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα. Η Ουάσιγκτον δεν δέχτηκε αυτή τη σειρά προτεραιοτήτων, καθώς ο Τραμπ έχει θέσει ως βασική προϋπόθεση την πλήρη παύση του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Σήμερα, τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται υπό διπλό αποκλεισμό: το Ιράν πλήττει κάθε πλοίο που προσεγγίζει τα ύδατά του, ενώ παράλληλα οι ΗΠΑ αποτρέπουν τον εφοδιασμό ή την αποχώρηση πλοίων από τα ιρανικά λιμάνια. Ο ναυτιλιακός αποκλεισμός έχει δημιουργήσει ασφυκτικές συνθήκες, επηρεάζοντας σοβαρά και τις ενεργειακές αγορές σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, ο Τραμπ πρόκειται να ενημερωθεί για νέα σχέδια της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ που προβλέπουν έναν νέο γύρο βομβαρδισμών — παρά το γεγονός ότι εκεχειρία βρίσκεται ακόμη σε ισχύ. Ερωτηθείς για την πιθανότητα επανέναρξης των αεροπορικών επιχειρήσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε με διφορούμενο τρόπο: «Δεν ξέρω αν το χρειαζόμαστε, μπορεί να το χρειαστούμε». Επιπλέον, ισχυρίστηκε ότι το ναυτικό και ο στρατός του Ιράν έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά μέσα σε διάστημα δύο μηνών πολέμου, με 159 πλοία να βρίσκονται στον βυθό — αριθμός που δεν έχει επαληθευτεί ανεξάρτητα.
Η προθεσμία του Κογκρέσου και η αντιπαράθεση για τον νόμο πολέμου
Την ίδια ημέρα λήγει και η πολυσυζητημένη προθεσμία των 60 ημερών που παρέχει ο νόμος για τις πολεμικές εξουσίες (War Powers Act) στον Τραμπ. Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, ο Αμερικανός πρόεδρος υποχρεούται εντός αυτής της προθεσμίας είτε να ζητήσει επίσημη έγκριση από το Κογκρέσο είτε να αιτηθεί παράταση 30 ημερών — διαφορετικά οφείλει να σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι μόνο το Κογκρέσο έχει συνταγματική εξουσία να κηρύξει επίσημα τον πόλεμο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, η κυβέρνηση του Τραμπ έχει αφήσει σαφώς να εννοηθεί ότι ο νόμος αυτός δεν πρόκειται να τηρηθεί. Ο υπουργός Άμυνας δήλωσε πως η προθεσμία έχει ουσιαστικά ανασταλεί, με δεδομένο ότι εκεχειρία βρίσκεται σε ισχύ από τις 8 Απριλίου — ένα επιχείρημα που ωστόσο αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από νομικούς αναλυτές.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη δεν έμεινε αμέτοχη. Ιρανοί αξιωματούχοι απείλησαν με «σφοδρά αντίποινα» σε περίπτωση νέων αμερικανικών πληγμάτων, ενώ η ρητορική και από τις δύο πλευρές παραμένει ιδιαίτερα οξεία. Το παράδοξο είναι εμφανές: διαπραγματεύσεις και πολεμικά σχέδια προχωρούν ταυτόχρονα, με τη διεθνή κοινότητα να παρακολουθεί με αγωνία μια κρίση που δεν έχει ακόμη βρει διέξοδο. Η νέα ιρανική πρόταση — όποτε και αν κατατεθεί — θα αποτελέσει τη διαγνωστική δοκιμή για το αν υπάρχει πραγματική διπλωματική βούληση και από τις δύο πλευρές.
