Νέο μέτωπο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ανοίγει το επεισόδιο με τον στολίσκο ανθρωπιστικής βοήθειας που κατευθυνόταν προς τη Γάζα και έγινε στόχος ισραηλινής επέμβασης σε απόσταση 80 ναυτικών μιλίων δυτικά της Κρήτης. Πηγές του τουρκικού υπουργείου Άμυνας επιτέθηκαν δριμύτατα στην Αθήνα, χαρακτηρίζοντας τη στάση της ως «αδράνεια» απέναντι σε μια κρίση που εκτυλίχθηκε στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Πρόκειται για ένα επεισόδιο που ξεπερνά τα όρια της ανθρωπιστικής κρίσης και αγγίζει ευαίσθητες χορδές κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου. Η Τουρκία εκμεταλλεύεται πολιτικά την κατάσταση, στρέφοντας τα πυρά της εναντίον της ελληνικής κυβέρνησης.
Οι τουρκικές κατηγορίες και η «παθητική στάση» της Αθήνας
Τα σκάφη του Global Sumud Flotilla μετέφεραν ανθρωπιστική βοήθεια προς τη Γάζα όταν ισραηλινές δυνάμεις προχώρησαν σε επέμβαση, κρατώντας μέλη του πληρώματος. Τουρκικές κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα, ως παράκτιο κράτος, είχε υποχρέωση να προστατεύσει τα πλοία και να διασφαλίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στην περιοχή. Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια πηγή, η Αθήνα επέλεξε μια «παθητική» προσέγγιση, ανεχόμενη ουσιαστικά την ισραηλινή ενέργεια. Οι Τούρκοι επισημαίνουν ότι το Ισραήλ παραβίασε θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου, ανάμεσά τους τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστή ως UNCLOS. Η στάση αυτή, κατά την Άγκυρα, επιτείνει τις αμφισβητήσεις γύρω από τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας.
Παράλληλα, οι τουρκικές πηγές εστιάζουν στη διαδικασία επαναπροσανατολισμού του πλοίου που μετέφερε τα κρατούμενα μέλη πληρώματος προς ελληνικό λιμάνι. Υποστηρίζουν ότι η μη παρέμβαση των ελληνικών αρχών για να αποτραπεί αυτή η διαδικασία, εγείρει σοβαρά ερωτήματα και προκαλεί έντονες επικρίσεις από την ελληνική κοινή γνώμη. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία χαρακτηρίζει την Ελλάδα χώρα που «φαίνεται να αγνοεί τις διεθνείς της ευθύνες και να επιδεικνύει αδιαφορία για την ευαίσθητη ισορροπία στην περιοχή». Οι ίδιες πηγές προειδοποιούν ότι αυτή η αδράνεια «αποδυναμώνει τη θέση της χώρας σε διεθνές επίπεδο», εκθέτοντάς την μπροστά στη διεθνή κοινότητα.
Πολιτικές παρεμβάσεις και η απάντηση της Αθήνας
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δεν περιορίστηκε σε γενικές κατηγορίες, αλλά επιτέθηκε ονομαστικά στον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτικές τους δημιουργούν διαμάχες γύρω από τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Αξιοσημείωτο είναι ότι η Άγκυρα στρέφει την κριτική της όχι μόνο στις ενέργειες ενός κράτους αλλά και σε συγκεκριμένους ηγέτες, επιλέγοντας να αντιμετωπίσει το ζήτημα ως πολιτικό, και όχι μόνο διεθνοδικαιικό. Σε αυτό το πλαίσιο, η επικοινωνία που πραγματοποιήθηκε μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών, του Γιώργου Γεραπετρίτη και του Χακάν Φιντάν, υποδηλώνει ότι το ζήτημα ανέβηκε γρήγορα σε υψηλό διπλωματικό επίπεδο. Η τηλεφωνική αυτή επικοινωνία αποτελεί ένδειξη ότι και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν τη βαρύτητα του επεισοδίου.
Από την πλευρά της, η Αθήνα απάντησε μέσω επίσημης ανακοίνωσης του υπουργείου Εξωτερικών, στην οποία καλούσε σε «αυτοσυγκράτηση και καθολικό σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, περιλαμβανομένων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου». Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε ότι ζήτησε από το Ισραήλ να αποσύρει τα σκάφη του από την περιοχή και πρόσφερε να υποδεχθεί στο έδαφός της τους επιβαίνοντες, αναλαμβάνοντας να μεριμνήσει για την ασφαλή επιστροφή τους στις χώρες τους. Κλιμάκιο του υπουργείου Εξωτερικών μετέβη στο σημείο άφιξης για τον συντονισμό των ελληνικών αρχών και τη συνεργασία με ξένες προξενικές αρχές. Η Αθήνα παρουσίασε τον εαυτό της ως «παράγοντα σταθερότητας στην περιοχή», χαρακτηρισμός που βρίσκεται σε εντελώς αντίθετη τροχιά από τις τουρκικές κατηγορίες.
Το επεισόδιο αυτό αναδεικνύει για μία ακόμη φορά την πολυπλοκότητα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, οι οποίες επηρεάζονται από εξωτερικές κρίσεις στις οποίες καμία από τις δύο χώρες δεν εμπλέκεται άμεσα. Η σύγκρουση αφηγημάτων ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα για τον ρόλο που έπρεπε να παίξει η Ελλάδα στο επεισόδιο του στολίσκου, είναι ενδεικτική των ευρύτερων διαφορών τους στο θέμα της θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τις πιέσεις από την Τουρκία, τη διεθνή κοινότητα και την εγχώρια κοινή γνώμη, σε ένα ιδιαίτερα ευμετάβλητο γεωπολιτικό περιβάλλον.
