Δύο ελληνικά λιμάνια βρίσκονται πλέον στο σταυροδρόμι μιας από τις πιο κρίσιμες γεωπολιτικές αναμετρήσεις της εποχής μας. Ο Πειραιάς και η Ελευσίνα αναδεικνύονται ως κομβικά σημεία στον εντεινόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό για τον έλεγχο στρατηγικών θαλάσσιων υποδομών, σύμφωνα με εκτενή ανάλυση του «Economist». Το έγκριτο βρετανικό περιοδικό εντάσσει την Ελλάδα σε έναν παγκόσμιο «αγώνα δρόμου» για τα μεγάλα εμπορικά λιμάνια, στον οποίο εμπλέκονται μεγάλες δυνάμεις, πολυεθνικές εταιρείες και γεωοικονομικά συμφέροντα ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Δεν πρόκειται απλώς για εμπορικές υποδομές· τα λιμάνια μετατρέπονται πλέον σε εργαλεία πολιτικής επιρροής και οικονομικής κυριαρχίας.
Ο Πειραιάς: Ένας κόμβος υπό κινεζικό έλεγχο
Στο επίκεντρο αυτής της παγκόσμιας αντιπαράθεσης βρίσκεται ο Πειραιάς, ένα από τα μεγαλύτερα και στρατηγικότερα λιμάνια της Ευρώπης. Ο λιμένας διακινεί ετησίως πάνω από 4 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια, λειτουργώντας ως η βασική πύλη εισόδου ασιατικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, αυτό που καθιστά τον Πειραιά ιδιαίτερα ευαίσθητο στα μάτια των δυτικών κυβερνήσεων είναι ο έλεγχός του από την κινεζική COSCO, η οποία διατηρεί ποσοστό 67% στο λιμάνι. Αυτή η πλειοψηφική συμμετοχή του Πεκίνου σε μια κρίσιμη υποδομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκαλεί εδώ και χρόνια ανησυχία σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες, καθώς θεωρείται ότι δίνει στην Κίνα σημαντική μόχλευση επί των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η σημασία αυτής της ανησυχίας γίνεται κατανοητή όταν εξεταστεί το ευρύτερο πλαίσιο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο «Economist», κινεζικές εταιρείες διαχειρίζονται ή κατέχουν οικονομικό μερίδιο σε τουλάχιστον 129 λιμάνια εκτός Κίνας παγκοσμίως, ενώ οι επενδύσεις τους σε λιμενικές υποδομές διεθνώς ξεπερνούν τα 80 δισεκατομμύρια δολάρια. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Πειραιάς δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά κομμάτι μιας συνολικής στρατηγικής που αποβλέπει στον έλεγχο των παγκόσμιων εμπορικών διαδρόμων. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τρόπους να ανακτήσει επιρροή στις στρατηγικές υποδομές που βρίσκονται εντός των συνόρων της.
Η Ελευσίνα: Το νέο πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού
Μόλις λίγα χιλιόμετρα δυτικά του Πειραιά, η Ελευσίνα αναδύεται ως ένα νέο στοίχημα στην περιοχή. Αν και δεν έχει ακόμα το μέγεθος ή την εμπορική βαρύτητα του Πειραιά, η εμπορική και βιομηχανική της προοπτική έχει αρχίσει να τραβά ισχυρά επενδυτικά ενδιαφέροντα. Η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του Growthfund — δηλαδή της Ελληνικής Εταιρείας Συμμετοχών και Περιουσίας, γνωστής και ως Υπερταμείου — έχει ήδη θέσει σε κίνηση τη διαδικασία παραχώρησης του εμπορικού λιμένα της Ελευσίνας. Πρόκειται για ένα έργο που θεωρείται σημαντικό για τη συνολική αναδιάταξη των logistics στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο διαγωνισμός βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, και η περιοχή αποκτά σταδιακά μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος στα μάτια των επενδυτών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελευσίνα θα μπορούσε να αποτελέσει ένα είδος αντίβαρου στην κυριαρχία της COSCO στον Πειραιά. Για τις δυτικές κυβερνήσεις και τις ευρωπαϊκές εταιρείες που επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από κινεζικά logistics, ο λιμένας αυτός παρουσιάζεται ως μια ευκαιρία. Ωστόσο, ακριβώς επειδή η διαδικασία παραχώρησης βρίσκεται σε εξέλιξη, ο ανταγωνισμός για το ποιος θα αποκτήσει τελικά τον έλεγχο της Ελευσίνας παραμένει ανοιχτός — και εξόχως ενδιαφέρων γεωπολιτικά.
Γιατί τα λιμάνια έγιναν το νέο πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης
Για να γίνει κατανοητό γιατί μια τέτοια συζήτηση ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της απλής εμπορικής πολιτικής, αρκεί να αναλογιστεί κανείς τη σημασία της θαλάσσιας μεταφοράς στην παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της UNCTAD, πάνω από το 80% του διεθνούς εμπορίου σε όγκο μεταφέρεται μέσω θαλάσσης. Αυτό σημαίνει ότι όποιος ελέγχει τα μεγάλα λιμάνια, ελέγχει εμμέσως τις ροές της παγκόσμιας οικονομίας. Τα πρόσφατα γεγονότα — από την πανδημία Covid-19 και τις τεράστιες διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, έως τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και τις απειλές στα Στενά του Ορμούζ — κατέδειξαν με τον πιο ανάγλυφο τρόπο πόσο εύθραυστο μπορεί να γίνει το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα όταν απειληθούν κομβικές θαλάσσιες διαδρομές.
Παράλληλα, η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη θέση: είναι μέλος τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του ΝΑΤΟ, και ταυτόχρονα φιλοξενεί ένα λιμάνι ελεγχόμενο από μια κινεζική κρατική εταιρεία. Αυτή η αντίφαση αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές εκφράσεις της σύγκρουσης ανάμεσα στην οικονομική ολοκλήρωση και τις γεωπολιτικές ευαισθησίες που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Ο «Economist» χρησιμοποιεί ακριβώς την ελληνική περίπτωση για να αποτυπώσει αυτή την παγκόσμια αντίφαση στο πιο συμπυκνωμένο και χαρακτηριστικό της σχήμα.
