Σε ηλικία 103 χρονών έφυγε από τη ζωή ο Τζορτζ Νταν, ο Βρετανός πιλότος βομβαρδιστικών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που συνδέθηκε ανεξίτηλα με την ιστορία της ελληνικής αεροπορίας. Το όνομά του παραμένει αδιάρρηκτα δεμένο με το Spitfire MJ755, το θρυλικό καταδιωκτικό που ο ίδιος παρέδωσε στην Ελληνική Πολεμική Αεροπορία τον Ιανουάριο του 1947 και το οποίο σήμερα εκτίθεται πλήρως ανακατασκευασμένο στο Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας στο Τατόι.
Η παράδοση του Spitfire MJ755 στην Ελλάδα
Το Spitfire MJ755 ήταν ένα από τα 77 καταδιωκτικά αεροσκάφη που παραχώρησε μεταπολεμικά η βρετανική κυβέρνηση για την αναδιοργάνωση της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας. Ο Τζορτζ Νταν ήταν ο πιλότος που διενήργησε την τελευταία πτητική δοκιμή του αεροσκάφους πριν αυτό αναχωρήσει οριστικά για την Ελλάδα. Σε τηλεφωνική συνομιλία του με το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων το 2020, ο ίδιος περιέγραψε με ακρίβεια εκείνη την αποστολή: «Ήταν μετά τον πόλεμο. Πέταξα την 28η Ιανουαρίου 1947. Ήμουν αυτός που έκανε την τελευταία πτητική δοκιμή πριν το αεροπλάνο αναχωρήσει για την Ελλάδα, όπου είχε παραχωρηθεί στην Ελληνική Αεροπορία». Το αεροσκάφος είχε αποθηκευτεί στην Αίγυπτο, σε μοίρα συντήρησης μετά τη λήξη του πολέμου, ενώ κατά τη μεταφορά του έγινε στάση για ανεφοδιασμό στην Κύπρο πριν φτάσει τελικά στην Ελλάδα. Το αεροσκάφος αυτό, πλήρως ανακατασκευασμένο σε πτήσιμη κατάσταση, κοσμεί σήμερα το Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας στο Τατόι, αποτελώντας ζωντανή μαρτυρία της ελληνοβρετανικής συνεργασίας στα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια.
44 αποστολές στον πόλεμο και διακρίσεις
Η πολεμική διαδρομή του Τζορτζ Νταν ξεκίνησε το 1941, όταν κατατάχθηκε εθελοντικά στη RAF με στόχο να γίνει ιπτάμενος. Τον Ιούνιο του 1941 στάλθηκε για αεροπορική εκπαίδευση στον Καναδά, παρά τις αρχικές αμφιβολίες ορισμένων αξιωματικών για τις γραμματικές του γνώσεις — ο Νταν είχε εγκαταλείψει το σχολείο το 1937, πριν κλείσει τα δεκατέσσερα, για να εργαστεί σε μεταφορική εταιρεία. Ωστόσο, κατάφερε να ξεπεράσει τις αμφιταλαντεύσεις και να αναδειχθεί σε εξαιρετικό πιλότο βομβαρδιστικών. Τον Ιούλιο του 1942 πραγματοποίησε την πρώτη του αποστολή με βομβαρδιστικά Halifax, και αργότερα πέρασε στα Mosquito. Συνολικά, ολοκλήρωσε 30 επιχειρήσεις με Halifax και 14 με Mosquito, φτάνοντας τις 44 αποστολές σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Η αφοσίωση και η γενναιότητά του τιμήθηκαν με την απονομή του Διακεκριμένου Σταυρού Ιπτάμενου, ενώ έλαβε επίσης το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής.
Μία από τις πιο σημαντικές αποστολές στις οποίες συμμετείχε ο Νταν ήταν ο βομβαρδισμός των εγκαταστάσεων εκτόξευσης πυραύλων V1 και V2 στο Πεενεμούντε της Βαλτικής, τον Αύγουστο του 1943. Η επιχείρηση έγινε τη νύχτα της 17ης προς 18η Αυγούστου, υπό το φως της πανσελήνου, σε συνθήκες που ξεπερνούσαν την ακτίνα ραδιοπλοήγησης της εποχής. Ο ίδιος περιέγραψε αργότερα την εμπειρία αυτή: «Ήμουν στο πρώτο κύμα βομβαρδιστικών που επιτέθηκαν από τα συνολικά τρία. Ήμασταν τυχεροί». Η Διοίκηση Βομβαρδισμού είχε ξεκαθαρίσει ότι η επιχείρηση θα επαναλαμβανόταν μέχρι να επιτευχθεί ο στόχος, παρά τις βαριές απώλειες που αναμένονταν.
Αντιδράσεις: «Το τέλος μιας εποχής»
Ο Στιβ Ντάρλοου, συγγραφέας, εκδότης και σύμβουλος ντοκιμαντέρ ιστορικού περιεχομένου, μίλησε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για τον άνθρωπο που γνώρισε και εκτίμησε. «Ο Τζορτζ πήρε μέρος ως πιλότος των Halifax και Mosquito με τη Διοίκηση Βομβαρδιστικών κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, πετώντας σε 44 επιχειρήσεις», ανέφερε. Ο Ντάρλοου υπογράμμισε τον ρόλο που διαδραμάτισε ο Νταν στην υπεράσπιση και την επίτευξη μεγαλύτερης αναγνώρισης για τους πεσόντες συντρόφους του στη Διοίκηση Βομβαρδιστικών. Παράλληλα, ανέδειξε τον ανθρώπινο χαρακτήρα του βετεράνου: «Ο ένθερμος χαρακτήρας του, η ταπεινή του στάση, η χαρά του για τη ζωή και το μεταδοτικό του γέλιο τον έκαναν αγαπητό σε τόσους πολλούς». Κλείνοντας, ο Ντάρλοου σημείωσε: «Ξέρω ότι θα νιώσουν θλίψη, αλλά θα νιώσουν επίσης προνομιούχοι όσοι τον γνώρισαν και μοιράστηκαν χρόνο με έναν σπουδαίο άνθρωπο. Το τέλος μιας εποχής για μένα».
