Η ανησυχία για ενδεχόμενο κίνδυνο ύφεσης στην Ευρωζώνη είναι υπαρκτή και δικαιολογημένη, τόνισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, σε πρόσφατη συνέντευξή του. Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή δημιουργεί νέα αρνητική διαταραχή από την πλευρά της προσφοράς, επηρεάζοντας αρνητικά την ευρωπαϊκή οικονομία. Η άνοδος των τιμών της ενέργειας και η εντεινόμενη αβεβαιότητα επιδρούν άμεσα τόσο στην ανάπτυξη όσο και στον πληθωρισμό, δεδομένης της υψηλής ενεργειακής εξάρτησης της Ευρωζώνης. Ο κ. Στουρνάρας ανέλυσε εκτενώς τους μακροοικονομικούς κινδύνους, τις επιπτώσεις για τα τραπεζικά ιδρύματα και τη λειτουργία των θεσμών στην Ελλάδα.
Ο κίνδυνος ύφεσης στην Ευρωζώνη και οι προβλέψεις της ΕΚΤ
Κεντρικό σημείο της ανάλυσης του Γιάννη Στουρνάρα αποτελεί η ουσιαστική διαφορά μεταξύ της τρέχουσας κατάστασης και εκείνης του 2022. Τότε η άνοδος του πληθωρισμού επήλθε σε περιβάλλον σχετικά ισχυρής ανάπτυξης. Σήμερα, αντίθετα, εκδηλώνεται σε ένα τοπίο ήδη ασθενέστερης μεγέθυνσης, αυστηρότερων χρηματοπιστωτικών συνθηκών και μειωμένου δημοσιονομικού χώρου. Αυτός ο συνδυασμός περιορίζει δραστικά τα περιθώρια άσκησης πολιτικής και καθιστά τις οικονομίες πιο ευάλωτες σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Μαρτίου 2025 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη επιβραδύνεται από 1,4% το 2025 σε μόλις 0,9% το 2026. Η δυναμική της οικονομίας παραμένει υποτονική, παρότι έχει επιδείξει σημεία ανθεκτικότητας σε προηγούμενες κρίσεις. Τα εναλλακτικά σενάρια που έχει επεξεργαστεί η ΕΚΤ υπογραμμίζουν ότι οι καθοδικοί κίνδυνοι για την ανάπτυξη υπερτερούν καθαρά των ανοδικών. Ο κ. Στουρνάρας ξεκαθάρισε πάντως ότι, κατά την παρούσα φάση, δεν βρισκόμαστε στο δυσμενές σενάριο, καθώς η σχετική γεωπολιτική αποκλιμάκωση έχει συγκρατήσει τις πιο ακραίες εξελίξεις.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος διευκρίνισε ότι σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων και επανέναρξης των πολεμικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, «ο κίνδυνος ύφεσης παραμένει πιθανός, χωρίς να αποτελεί το βασικό σενάριο». Η διατύπωση αυτή υπογραμμίζει ότι τα πάντα εξαρτώνται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις των προσεχών μηνών. Η υψηλή ενεργειακή εξάρτηση της Ευρωζώνης αποτελεί τη βασική τρωτότητα, δεδομένου ότι οποιαδήποτε νέα άνοδος στις τιμές της ενέργειας επηρεάζει αμέσως τη βιομηχανική παραγωγή και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Οι αγορές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και αντιδρούν έντονα σε κάθε νέο γεγονός.
Επιπτώσεις στις τράπεζες και μη εξυπηρετούμενα δάνεια
Αναφορικά με τις επιπτώσεις της γεωπολιτικής αβεβαιότητας στο τραπεζικό σύστημα, ο Γιάννης Στουρνάρας εκτίμησε ότι υπάρχει πιθανότητα αύξησης της ροής νέων μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ο κίνδυνος αφορά κυρίως ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε κλάδους με υψηλή ευαισθησία σε μεταβολές των τιμών της ενέργειας. Η πίεση στα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων και η δυσκολία αποπληρωμής δανείων από χαμηλόεισοδηματικά νοικοκυριά αποτελούν τους κύριους παράγοντες ανησυχίας. Παράλληλα, δεν αποκλείστηκε αύξηση του κόστους χρηματοδότησης λόγω της αυξημένης μεταβλητότητας στις αγορές.
Σε ένα δυσμενές σενάριο, οι ελληνικές, οι κυπριακές και οι ευρωπαϊκές τράπεζες ενδέχεται να χρειαστεί να αναθεωρήσουν τα επιχειρηματικά τους πλάνα, λόγω χαμηλότερης ζήτησης για νέα δάνεια. Ωστόσο, ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι τα τραπεζικά ιδρύματα εισέρχονται σε αυτή την περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας με ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη. Αυτή η κεφαλαιακή επάρκεια αποτελεί ουσιαστικό «μαξιλάρι» ασφαλείας για το σύστημα. Η σταθερή κατάσταση των τραπεζών παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία για την αντιμετώπιση πιθανών αναταράξεων χωρίς δομικές αστάθειες.
Θεσμοί, διαφάνεια και λογοδοσία στην Ελλάδα
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε και στη λειτουργία των θεσμών στην Ελλάδα, αναγνωρίζοντας τη σαφή πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, τόνισε ότι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος απαιτεί ταχύτερη και αποτελεσματικότερη απονομή δικαιοσύνης. Η ισχυρότερη λογοδοσία και η πλήρης εφαρμογή των κανόνων διαφάνειας συγκαταλέγονται στις ουσιαστικές προϋποθέσεις για βαθύτερη εμπιστοσύνη. Η σταθερή αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς και η αντιμετώπιση της διοικητικής αναποτελεσματικότητας ολοκληρώνουν το πλαίσιο των αλλαγών που θεωρεί αναγκαίες ο κ. Στουρνάρας, ώστε να εδραιωθεί ένα πιο λειτουργικό και αξιόπιστο κράτος.
