Οι επικεφαλής τριών μεγάλων διεθνών οργανισμών — του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού και της Ερυθράς Ημισελήνου (ΔΕΕΣ) και των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (MSF) — καταδίκασαν με κοινή ανακοίνωσή τους την αδυναμία της διεθνούς κοινότητας να προστατεύσει τις υπηρεσίες υγείας και τους υγειονομικούς κατά τη διάρκεια ένοπλων συρράξεων. Η ανακοίνωση δημοσιεύτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από την υιοθέτηση της απόφασης 2286 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι οργανισμοί χαρακτηρίζουν την κατάσταση «ακόμη χειρότερη» από ό,τι ήταν μια δεκαετία πριν.
Τι έγινε: Δέκα χρόνια από την απόφαση 2286 και η πραγματικότητα σήμερα
Πριν από δέκα χρόνια, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα την απόφαση 2286, η οποία καταδίκαζε ρητά τις επιθέσεις και τις απειλές εναντίον τραυματιών, ασθενών, υγειονομικού προσωπικού και ιατρικών εγκαταστάσεων σε ζώνες πολέμου. Η απόφαση εκείνη θεωρήθηκε τότε ιστορική, καθώς η ομόφωνη υιοθέτησή της από όλα τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας έδινε ελπίδες για ουσιαστική αλλαγή. Ωστόσο, ένα δεκαετές ισοζύγιο φέρνει τους τρεις μεγάλους οργανισμούς στη διαπίστωση ότι τα πράγματα όχι μόνο δεν βελτιώθηκαν, αλλά επιδεινώθηκαν. Οι επιθέσεις εναντίον νοσοκομείων, ασθενοφόρων και υγειονομικών εξακολουθούν να συμβαίνουν σε πολλές συρράξεις ανά τον κόσμο.
«Σήμερα, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη απ’ ό,τι πριν από δέκα χρόνια. Δεν χαιρετίζουμε πλέον μια επιτυχία, διαπιστώνουμε μια αποτυχία», αναφέρει χαρακτηριστικά η κοινή ανακοίνωση. Οι τρεις οργανισμοί τονίζουν με έμφαση ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στο ίδιο το διεθνές δίκαιο, το οποίο παραμένει σαφές, αλλά στην έλλειψη πολιτικής βούλησης από πλευράς των κρατών για να το εφαρμόσουν. Οι επιθέσεις εναντίον των υποδομών, των μέσων μεταφοράς και του προσωπικού υγείας «συνεχίζονται ακατάπαυστα», σύμφωνα με την ανακοίνωση, χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός αποτρεπτικός μηχανισμός.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που παρέθεσε ο Μάικλ Κιφ, σύμβουλος της ΔΕΕΣ για την προστασία των υπηρεσιών υγείας, μιλώντας σε δημοσιογράφους την περασμένη εβδομάδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, κρατικοί παράγοντες ευθύνονται για το 85% περίπου των συμβάντων που πλήττουν τις υπηρεσίες υγείας σε ζώνες συγκρούσεων. Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των επιθέσεων δεν προέρχεται από μη κρατικούς δρώντες, αλλά από ίδιες τις κυβερνήσεις ή τους στρατούς τους, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο οξεία την ανάγκη κρατικής ευθύνης και αλλαγής συμπεριφοράς.
Αντιδράσεις: Έκκληση επείγοντος χαρακτήρα προς τους ηγέτες
Ο ΠΟΥ, η ΔΕΕΣ και οι MSF δεν περιορίστηκαν στη διαπίστωση της αποτυχίας. Απηύθυναν, «μαζί με άλλα μέλη της διεθνούς κοινότητας», έκκληση επείγοντος χαρακτήρα προς τους ηγέτες του κόσμου, ζητώντας άμεση ανάληψη δράσης. Η έκκληση είναι τριπλή: τερματισμός της βίας εναντίον των υπηρεσιών υγείας, ενίσχυση της προστασίας τους και εγγύηση ταχειών, διαφανών και αμερόληπτων ερευνών για κάθε περιστατικό επίθεσης. Οι ηγέτες των τριών οργανισμών τάσσονται ανοιχτά υπέρ της αρχής της λογοδοσίας ως απαραίτητης προϋπόθεσης για να ανακοπεί η τάση αυτή.
Στην κοινή ανακοίνωση διατυπώνεται με σαφήνεια η άποψη ότι οι επιθέσεις σε νοσοκομεία και υγειονομικό προσωπικό δεν αποτελούν απλώς παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου, αλλά κάτι βαθύτερο: «Όταν τα νοσοκομεία και το υγειονομικό προσωπικό γίνονται στόχοι, δεν βρισκόμαστε αντιμέτωποι μόνο με ανθρωπιστική κρίση, αλλά και με κρίση για την ανθρωπότητα». Η φράση αυτή αποτυπώνει το μέγεθος της ανησυχίας των τριών οργανισμών, οι οποίοι θεωρούν ότι η συστηματική στόχευση υγειονομικών δομών πλήττει τις ίδιες τις αξίες του πολιτισμού. Παράλληλα, υπενθυμίζουν ότι η προστασία της υγείας σε πολεμικές συνθήκες δεν είναι ζήτημα καλής θέλησης, αλλά δεσμευτικής διεθνούς νομοθεσίας.
Η έκκληση των τριών οργανισμών απευθύνεται ρητά στους ηγέτες των κρατών, τους οποίους καλούν «να δράσουν και να δείξουν την απαραίτητη πολιτική βούληση». Ο χαρακτηρισμός της υφιστάμενης κατάστασης ως «αποτυχίας πολιτικής βούλησης» — και όχι αποτυχίας του δικαίου — αποτελεί μια ισχυρή πολιτική κατηγορία, η οποία στρέφεται κατ’ ουσίαν εναντίον των κρατών που αδρανούν ή που οι ίδιοι παραβιάζουν τους κανόνες. Η στατιστική του 85% που αφορά κρατικούς παράγοντες ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή την κατεύθυνση της κριτικής.
Τι ακολουθεί: Το αίτημα για λογοδοσία
Κεντρικό αίτημα των τριών οργανισμών είναι η θέσπιση ταχειών, διαφανών και αμερόληπτων ερευνών για κάθε επίθεση εναντίον υπηρεσιών υγείας. Αυτό θεωρείται το κρίσιμο βήμα που λείπει: χωρίς λογοδοσία, τα κράτη δεν έχουν κίνητρο να σεβαστούν τους κανόνες. Ο ΠΟΥ, η ΔΕΕΣ και οι MSF ζητούν επίσης την ενίσχυση της προστασίας υγειονομικών εγκαταστάσεων ως αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε ειρηνευτικής διαδικασίας. Η κοινή τους έκκληση, η οποία συνυπογράφεται και από άλλα μέλη της διεθνούς κοινότητας, στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η δεκαετία που πέρασε από την απόφαση 2286 αποτελεί σπατάλη δυνατοτήτων, και η επόμενη δεν μπορεί να είναι το ίδιο.
