Επίτιμος διδάκτορας της Νομικής Σχολής και του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών αναγορεύτηκε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, πρώην αντιπρόεδρος κυβέρνησης και πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Η τελετή έγινε στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου Αθηνών παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Ιερωνύμου. Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν πλήθος πολιτικών και θεσμικών παραγόντων που τίμησαν με την παρουσία τους αυτή τη διάκριση του γνωστού συνταγματολόγου.
Τι έγινε στη Μεγάλη Αίθουσα του ΕΚΠΑ
Την προσφώνηση στην τελετή εκφώνησε ο πρύτανης Γεράσιμος Σιάσος, ενώ το έργο και την προσωπικότητα του Ευάγγελου Βενιζέλου παρουσίασαν οι καθηγητές Σπυρίδων Βλαχόπουλος και Κίρκη Κεφαλέα. Στην πρώτη σειρά βρέθηκαν οι πρώην πρωθυπουργοί Αντώνης Σαμαράς, Ιωάννης Σαρμάς και Παναγιώτης Πικραμμένος, γεγονός που υπογράμμισε τη βαρύτητα της εκδήλωσης. Παρόντες ήταν επίσης η τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου και ο συνθέτης Σταύρος Ξαρχάκος.
Από τον κυβερνητικό χώρο «παρών» έδωσαν ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας και η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, ενώ από την αντιπολίτευση παραβρέθηκε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης. Παράλληλα, ανάμεσα στους παρευρισκόμενους ήταν τα στελέχη Όλγα Κεφαλογιάννη, Βασίλης Κικίλιας, Ντόρα Μπακογιάννη, Γιάννης Στουρνάρας, Δημήτρης Αβραμόπουλος και Χρήστος Σταϊκούρας. Η πολυπληθής παρουσία πολιτικών διαφορετικών κομματικών χώρων σκιαγράφησε το εύρος της αναγνώρισης που χαίρει ο Βενιζέλος στον ακαδημαϊκό και θεσμικό κόσμο.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, αναγορεύτηκε διδάκτορας και των δύο σχολών ταυτόχρονα — γεγονός που αντανακλά τη διεπιστημονική φύση του έργου του, στο σταυροδρόμι νομικής επιστήμης και θεολογικής σκέψης. Μετά την αναγόρευση, ο τιμώμενος απηύθυνε αντιφώνηση με θέμα: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως πρόκληση για την κυριαρχία, τον συνταγματισμό και την πολιτική θεολογία».
Η ομιλία για την τεχνητή νοημοσύνη και τον συνταγματισμό
Στην ομιλία του, ο Βενιζέλος επικεντρώθηκε στις προκλήσεις που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη για τα σύγχρονα δημοκρατικά συστήματα. Ανέφερε πως ο λεγόμενος «ψηφιακός συνταγματισμός» — που επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του διαδικτύου και της συγκέντρωσης μεγάλων δεδομένων — παραμένει κρατικοκεντρικός. Απέναντί του, εταιρείες όπως η META έχουν επιχειρήσει να αναπτύξουν έναν «ιδιωτικό συνταγματισμό» με δικούς τους κανόνες, συγκροτώντας μια εταιρική οιονεί έννομη τάξη και δικά τους οιονεί συνταγματικά δικαστήρια. Η εξέλιξη αυτή, κατά τον Βενιζέλο, αντικατοπτρίζει μια ανισορροπία ισχύος που απαιτεί ουσιαστική θεσμική απόκριση.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην έννοια της Constitutional AI, δηλαδή της ενσωμάτωσης αρχών λειτουργίας στα ίδια τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε το Anthropic: Claude’s Constitution, σημειώνοντας ωστόσο ότι τέτοια συστήματα «έχουν την τάση να υποδύονται ότι συμμορφώνονται» στο ενσωματωμένο σε αυτά «σύνταγμα». Ως απάντηση στο πρόβλημα αυτό, ο Βενιζέλος πρότεινε την ανάπτυξη μιας «δημόσιας Constitutional AI» που θα υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον αντί των εταιρικών συμφερόντων.
Ο Βενιζέλος τόνισε ότι ο συνδυασμός ψηφιακής κυριαρχίας, ελέγχου των δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης προσλαμβάνει χαρακτηριστικά «πολιτικής θεολογίας». Συγκεκριμένα, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες ασκούν μια οιονεί κυριαρχία που είναι «πανταχού παρούσα» λόγω της διάχυτης υποδομής τους, «παντογνώστρια» λόγω της τεράστιας συγκέντρωσης δεδομένων, και «αόρατη» λόγω της λειτουργικής αδιαφάνειάς τους. Αυτός ο συσχετισμός θεολογικής και πολιτικής φιλοσοφίας με τη σύγχρονη τεχνολογική πραγματικότητα αποτέλεσε τον πυρήνα της ακαδημαϊκής του παρέμβασης.
Τι ακολουθεί για τον ψηφιακό συνταγματισμό
Καταλήγοντας, ο Ευάγγελος Βενιζέλος επισήμανε ότι ο διεθνής ανταγωνισμός γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Κατά τον ίδιο, αν τα δημοκρατικά συστήματα δεν προστατευθούν από τις καταχρηστικές εφαρμογές των νέων τεχνολογιών, τότε η τεχνολογική υπεροχή δεν έχει ουσιαστικό αντίκρισμα. Ο Βενιζέλος υπογράμμισε επίσης ότι και η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίσει το ζήτημα με σοβαρότητα και θεσμική επίγνωση, αναδεικνύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στο παγκόσμιο τεχνολογικό γίγνεσθαι και τις εθνικές ρυθμιστικές ευθύνες.
