Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε τη Δευτέρα την πρόθεσή της να προσκαλέσει αντιπροσώπους των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες για συνομιλίες σχετικά με την επιστροφή μεταναστών στο Αφγανιστάν. Η κίνηση αυτή, που έγινε γνωστή μέσω του Γαλλικού Πρακτορείου, σηματοδοτεί μια νέα φάση στις προσπάθειες της ΕΕ να αντιμετωπίσει το ζήτημα των επαναπατρισμών, ενώ παράλληλα προκαλεί έντονες αντιδράσεις τόσο σε πρακτικό όσο και σε ηθικό επίπεδο. Σύμφωνα με πηγές ενήμερες για τον φάκελο, η ΕΕ θα αποστείλει «άμεσα» επιστολή στην Καμπούλ για τον ορισμό ημερομηνίας της συνάντησης.
Τι έγινε: Πρόσκληση στις Βρυξέλλες μετά από δύο ταξίδια στην Καμπούλ
Η προγραμματιζόμενη επίσκεψη αντιπροσώπων των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες δεν αποτελεί αιφνίδια εξέλιξη. Προηγήθηκαν δύο ταξίδια ευρωπαίων αξιωματούχων στην αφγανική πρωτεύουσα για το ίδιο ζήτημα, με πιο πρόσφατο αυτό του Ιανουαρίου 2026. Σκοπός της πρόσκλησης είναι η συνέχιση των συνομιλιών σε «τεχνικό επίπεδο», όπως εξήγησε εκπρόσωπος της Κομισιόν, χωρίς ωστόσο να έχει οριστεί ακόμα συγκεκριμένη ημερομηνία. Η επίσκεψη γίνεται σε συντονισμό με τη Σουηδία, που συμμετέχει ενεργά στις σχετικές διαπραγματεύσεις.
Η κινητοποίηση αυτή έρχεται ως απάντηση στις πιέσεις που ασκούν περίπου 20 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, οι κυβερνήσεις των οποίων επιδιώκουν να σκληρύνουν την πολιτική τους στο μεταναστευτικό. Τον Οκτώβριο, πολλές από αυτές τις χώρες απέστειλαν επιστολή στις Βρυξέλλες ζητώντας «διπλωματικές και πρακτικές λύσεις» για τον επαναπατρισμό μεταναστών στο Αφγανιστάν, ιδίως αυτών που έχουν καταδικαστεί από ευρωπαϊκά δικαστήρια. Το αίτημα αυτό αποτέλεσε το έναυσμα για τη διπλωματική διαδικασία που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη.
Για να εισέλθουν στο Βέλγιο, όπου εδρεύουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, οι αξιωματούχοι των Ταλιμπάν θα πρέπει να εξαιρεθούν από ισχύοντα νομικά και διοικητικά εμπόδια. Οι βελγικές αρχές δήλωσαν ότι είναι, τουλάχιστον θεωρητικά, διατεθειμένες να προχωρήσουν σε τέτοιες εξαιρέσεις, κάτι που από μόνο του αποτελεί σημαντική πολιτική απόφαση με συνέπειες για την εικόνα της ΕΕ διεθνώς.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Ηθικά διλήμματα και η πίεση της Γερμανίας
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι απλό: η ΕΕ δεν αναγνωρίζει επισήμως τους Ταλιμπάν ως νόμιμη κυβέρνηση του Αφγανιστάν, παρόλο που το κίνημα βρίσκεται στην εξουσία από το 2021. Ο διάλογος μαζί τους, έστω και σε τεχνικό επίπεδο, εγείρει ερωτήματα για την έμμεση νομιμοποίηση ενός καθεστώτος που οι ίδιοι οι ευρωπαίοι δεν αναγνωρίζουν. Ωστόσο, η πρακτική ανάγκη αντιμετώπισης του μεταναστευτικού φαίνεται να υπερισχύει των διπλωματικών αναστολών.
Παράλληλα, η ανθρωπιστική κατάσταση στο Αφγανιστάν καθιστά τον επαναπατρισμό ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα. Από το 2023, πάνω από 5 εκατομμύρια Αφγανοί υπήκοοι επέστρεψαν στη χώρα από το Ιράν και το Πακιστάν, στην πλειονότητά τους εξαναγκαστικά. Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, η συντριπτική πλειονότητά τους ζει σε άκρως επισφαλείς συνθήκες, χωρίς στέγαση ή εργασία. Η επιστροφή περισσότερων ανθρώπων σε αυτές τις συνθήκες εντείνει τις ανησυχίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Γερμανία αποτελεί την πιο ενεργή χώρα στο μέτωπο των επαναπατρισμών. Από το 2024, η γερμανική κυβέρνηση προχώρησε σε απελάσεις ομάδων περίπου 100 Αφγανών υπηκόων που είχαν καταδικαστεί από γερμανικά δικαστήρια, χρησιμοποιώντας πτήσεις τσάρτερ που διευκολύνθηκαν μέσω του Κατάρ. Το 2025, οι Αφγανοί ήταν η υπηκοότητα με τις περισσότερες αιτήσεις ασύλου στην ΕΕ, γεγονός που ενέτεινε την πίεση για εύρεση λύσης. Επιθέσεις στη Γερμανία για τις οποίες κατηγορήθηκαν Αφγανοί υπήκοοι, ανάμεσά τους μια επίθεση με όχημα το 2025, έδωσαν επιπλέον τροφή στον δημόσιο διάλογο και ώθησαν τη γερμανική κυβέρνηση να σκληρύνει τη στάση της.
Τι ακολουθεί: Επιστολή στην Καμπούλ και προετοιμασία ραντεβού
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι η επιστολή προς την Καμπούλ θα αποσταλεί «άμεσα», χωρίς να διευκρινίσει συγκεκριμένη ημερομηνία για τη συνάντηση στις Βρυξέλλες. Τόσο η ΕΕ όσο και η Σουηδία προετοιμάζουν το «ραντεβού» αυτό ως συνέχεια των επαφών που έγιναν στην αφγανική πρωτεύουσα τον Ιανουάριο 2026. Ο στόχος παραμένει η επίτευξη τεχνικών συμφωνιών για τον μηχανισμό επιστροφής μεταναστών, αν και η διαδικασία βρίσκεται ακόμα σε αρχικό στάδιο. Το αποτέλεσμα των συνομιλιών αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσης για τα επόμενα χρόνια.
