Ξεκάθαρο και αποφασιστικό μήνυμα προς την Άγκυρα έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, την Πέμπτη 14 Μαΐου 2026, μιλώντας στο συνέδριο Energy Transition Summit. Η αφορμή ήταν τα πρόσφατα δημοσιεύματα για πιθανό τουρκικό νομοσχέδιο που συνδέεται με τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα» — το αμφιλεγόμενο δόγμα που εκτείνει τις τουρκικές διεκδικήσεις σε εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε κατηγορηματικά ότι κάθε μονομερής ενέργεια που επιδιώκει να μετατρέψει εσωτερικές εθνικές βλέψεις σε διεθνή πραγματικότητα είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη να αποτύχει. Η τοποθέτησή του ερμηνεύτηκε ευρέως ως άμεση και αποφασιστική απάντηση στις τελευταίες κινήσεις της Τουρκίας στο πεδίο των θαλασσίων ζωνών.
Στη συζήτηση που διεξήχθη με τον καθηγητή Κωνσταντίνο Φίλη του American College of Greece, ο Γεραπετρίτης ανέπτυξε διεξοδικά την ελληνική θέση, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στο ρόλο του διεθνούς δικαίου. Επισήμανε ότι στο σύγχρονο διεθνές σύστημα, κανένα κράτος δεν μπορεί να παράγει νόμιμα αποτελέσματα μέσω αυθαίρετων εθνικών αποφάσεων, ειδικά σε ζητήματα που άπτονται θαλασσίων συνόρων. Οποιοδήποτε μέτρο που κανονικά απαιτεί πολυμερή ή διμερή συμφωνία, αλλά υιοθετείται μονομερώς, παραμένει αποκλειστικά εσωτερική υπόθεση χωρίς διεθνή νομική βαρύτητα. Η τοποθέτηση αυτή λειτούργησε ως έμμεση, αλλά εξαιρετικά διαυγής, προειδοποίηση προς την Τουρκία να μην προχωρήσει σε μονομερείς νομοθετικές πρωτοβουλίες.
Η Ελλάδα επιλέγει να ενεργεί, όχι να αντιδρά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η τοποθέτηση του Γεραπετρίτη αναφορικά με τον τρόπο που η Ελλάδα χειρίζεται τις προκλήσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η Αθήνα δεν αναμένει παθητικά να εξελιχθούν τα πράγματα για να αντιδράσει εκ των υστέρων, αλλά επιλέγει συνειδητά προληπτική διπλωματική δράση. Σε αυτό το πλαίσιο, ανέφερε ότι η χώρα διαθέτει πλήρες οπλοστάσιο διπλωματικών εργαλείων — τόσο μέσα από τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και μέσα από τα Ηνωμένα Έθνη. «Προτιμούμε να ενεργούμε παρά να αντιδρούμε», τόνισε χαρακτηριστικά, αποτυπώνοντας μια φιλοσοφία ενεργητικής διπλωματίας που διέπει τις κινήσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Παράλληλα, ο Γεραπετρίτης αναγνώρισε τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί στις διμερείς σχέσεις τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζοντάς την ως πολύτιμο κεφάλαιο. Εκτίμησε ότι θα ήταν «απόλυτη σπατάλη» αν όλη αυτή η επίπονη προσπάθεια αναιρούνταν εξαιτίας μονομερών ενεργειών. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή, τόνισε, δεν μπορεί να εδράζεται σε παραχωρήσεις που αντιβαίνουν στο διεθνές δίκαιο ή στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Η Αθήνα, με άλλα λόγια, επιδιώκει αποκλιμάκωση χωρίς να εκχωρεί νομικές θέσεις.
Το Δίκαιο της Θάλασσας ως αδιαπραγμάτευτη αρχή
Κεντρικό στοιχείο της τοποθέτησης του Γεραπετρίτη αποτέλεσε η αναφορά στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Επισήμανε ότι η Τουρκία έχει επιλέξει συνειδητά να μην υπογράψει και να μην κυρώσει τη UNCLOS, γεγονός που δεν της αφαιρεί ωστόσο τις διεθνείς υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτήν. Οι θεμελιώδεις αρχές της σύμβασης, εξήγησε, έχουν ενσωματωθεί πλέον στο διεθνές εθιμικό δίκαιο και δεσμεύουν όλα ανεξαιρέτως τα κράτη, ανεξαρτήτως του αν έχουν υπογράψει ή κυρώσει τη συνθήκη. Η αποφυγή της Άγκυρας να προσχωρήσει στη UNCLOS δεν της παρέχει, επομένως, δικαίωμα να αγνοεί τις διεθνείς κανονιστικές προβλέψεις για τις θαλάσσιες ζώνες.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να υποτάσσεται σε εθνικά «οράματα», σκοπούς ή στρατηγικές βλέψεις οποιουδήποτε κράτους. Η αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα» ήταν αδιαμφισβήτητα σαφής: οι τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις δεν αποκτούν νομιμότητα απλώς και μόνο επειδή εντάσσονται σε ένα εθνικό δόγμα. Το διεθνές σύστημα, τόνισε ο υπουργός, βασίζεται σε κοινά αποδεκτούς κανόνες που υπερισχύουν εσωτερικών επιδιώξεων, και αυτό δεν διαπραγματεύεται.
Χωρίς λύση στην υφαλοκρηπίδα δεν υπάρχει βιώσιμη ειρήνη
Αναφορικά με τον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφοράς, ο Γεραπετρίτης ήταν κατηγορηματικός: το κεντρικό ζήτημα παραμένει η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, και συγκεκριμένα της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Χωρίς την επίλυση αυτού του προβλήματος, δήλωσε ρητά, είναι αδύνατον να υπάρξει πραγματικά μακροπρόθεσμη, σταθερή ειρήνη και ευημερία στην περιοχή. Πρόκειται για μια παραδοχή που αποκαλύπτει τη βαθιά επίγνωση ότι τα δύο κράτη, αν θέλουν να χτίσουν ουσιαστικές σχέσεις συνεργασίας, οφείλουν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα αυτό κατ’ ευθείαν. Ωστόσο, ο Γεραπετρίτης παραδέχθηκε ότι Αθήνα και Άγκυρα δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε συμφωνία για το ακριβές πεδίο εφαρμογής της σχετικής διαπραγμάτευσης.
Παρά τις εκκρεμότητες αυτές, ο υπουργός εξέφρασε τη σταθερή βούληση της Ελλάδας να προχωρήσει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, επισημαίνοντας ότι η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση. Σε τελική ανάλυση, το μήνυμα που έστειλε ο Γεραπετρίτης στο Energy Transition Summit ήταν πολυεπίπεδο: αποφασιστική απόρριψη κάθε μονομερούς τουρκικής κίνησης, αλλά και έκφραση βούλησης για διάλογο βασισμένο αποκλειστικά στο διεθνές δίκαιο. Η Ελλάδα, όπως κατέστη σαφές, δεν πρόκειται να δεχθεί τετελεσμένα, αλλά παραμένει ανοιχτή σε μια ειλικρινή και νομικά τεκμηριωμένη συζήτηση για το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
