Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξέδωσε έκτακτη προειδοποίηση για τα φακελάκια νικοτίνης (nicotine pouches), καταγγέλλοντας τις επιθετικές τακτικές της καπνοβιομηχανίας που στοχεύουν νέους και εφήβους. Σε πρώτη έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα, ο ΠΟΥ αποκαλύπτει εκρηκτική άνοδο πωλήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ οι περισσότερες χώρες δεν διαθέτουν ακόμη ειδική νομοθεσία για τα προϊόντα αυτά. Τα προϊόντα αυτά, που απελευθερώνουν νικοτίνη στη στοματική κοιλότητα, παρουσιάζονται ως «σύγχρονα» και «διακριτικά», αποκρύπτοντας όμως τους κινδύνους εξάρτησης.
Τι έγινε: Ανησυχητικά στοιχεία από την έκθεση του ΠΟΥ
Τα νούμερα που παρουσίασε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι αποκαλυπτικά. Περισσότερα από 23 δισεκατομμύρια φακελάκια νικοτίνης πωλήθηκαν το 2024, αριθμός αυξημένος κατά 50% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η παγκόσμια αγορά των pouches έφτασε τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, γεγονός που αναδεικνύει τη ραγδαία επέκταση ενός κλάδου που μέχρι πρότινος ήταν σχεδόν άγνωστος στο ευρύ κοινό. Τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται στην πρώτη επίσημη έκθεση του ΠΟΥ αποκλειστικά αφιερωμένη στο συγκεκριμένο προϊόν.
Οι πωλήσεις είναι υψηλότερες στη Βόρεια Αμερική, όπου η ανάπτυξη είναι κυριολεκτικά εκρηκτική. Ενδεικτικό παράδειγμα: μια δημοφιλής μάρκα φακελακιών νικοτίνης διέθετε 9.000 σημεία πώλησης το 2017 και έφτασε σε 150.000 καταστήματα το 2024. Παράλληλα, ισχυρή ανάπτυξη καταγράφεται σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία και η Σουηδία, ενώ η κατανάλωση αυξάνεται ταχύτατα και σε χώρες εκτός Δύσης, όπως το Πακιστάν. Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η εξάπλωση αυτή γίνεται σε ρυθμό που πολλές κυβερνήσεις αδυνατούν να ακολουθήσουν ρυθμιστικά.
Τα φακελάκια νικοτίνης λειτουργούν τοποθετώντας ένα μικρό πακετάκι ανάμεσα στα ούλα και τα χείλη, απελευθερώνοντας νικοτίνη απευθείας στη στοματική κοιλότητα. Δεν περιέχουν καπνό, δεν παράγουν καπνό ή ατμό και είναι αδύνατο να εντοπιστούν από τους γονείς ή τους εκπαιδευτικούς. Αυτό ακριβώς τα καθιστά ελκυστικά για ανηλίκους, καθώς επιτρέπουν μια «κρυφή» κατανάλωση νικοτίνης σε σχολικές αίθουσες, χώρους άθλησης και δημόσιους χώρους όπου το κάπνισμα απαγορεύεται.
Αντιδράσεις: Οργανισμοί καταγγέλλουν παραπλανητικό μάρκετινγκ
Ο Ετιέν Κρουγκ, επικεφαλής του τμήματος Κοινωνικοί Παράγοντες Υγείας, Προαγωγή και Πρόληψη του ΠΟΥ, υπογράμμισε ότι «οι κυβερνήσεις διαπιστώνουν ταχεία εξάπλωση των προϊόντων αυτών, κυρίως μεταξύ εφήβων και νέων, που γίνονται στόχος παραπλανητικών τακτικών επιθετικού μάρκετινγκ». Τα προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη και ζαχαρώδη αρώματα «είναι φτιαγμένα για να είναι εθιστικά», προειδοποίησε το στέλεχος του ΠΟΥ, επισημαίνοντας τον σκόπιμο σχεδιασμό τους για τη δημιουργία εξάρτησης. Η έκθεση καταγγέλλει τη χρήση ελκυστικών συσκευασιών, γλυκών γεύσεων και την προώθηση μέσω influencers στα social media ως μεθόδους στόχευσης νεαρών καταναλωτών.
Ο Βινάγιακ Πρασάντ, υπεύθυνος της αντικαπνιστικής εκστρατείας του ΠΟΥ, ήταν κατηγορηματικός: «Δεν πρόκειται απλώς για τάση της αγοράς. Είναι ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας σε ταχεία εξέλιξη». Ο ίδιος κατηγόρησε τις εταιρείες ότι παρουσιάζουν παραπλανητικά τα pouches ως λιγότερο επικίνδυνα από τα παραδοσιακά τσιγάρα, ή ακόμη και ως εργαλείο διακοπής καπνίσματος. «Τα φακελάκια νικοτίνης δεν είναι ακίνδυνα προϊόντα και δεν πρέπει να δημιουργήσουν μια νέα γενιά εξαρτημένων», τόνισε χαρακτηριστικά. Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η νικοτίνη είναι «εξαιρετικά εθιστική» και ιδιαίτερα επιβλαβής για νέους ανθρώπους, καθώς ο εγκέφαλός τους βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη.
Ο Γόρχε Αλνταϊ, διευθυντής της αντικαπνιστικής οργάνωσης STOP, εξέφρασε τη δική του ανησυχία συγκρίνοντας την τρέχουσα κατάσταση με παρελθοντικές κρίσεις δημόσιας υγείας: «Το μάρκετινγκ των προϊόντων αυτών θυμίζει έντονα όσα είδαμε πριν από την έκρηξη της επιδημίας ατμίσματος στους νέους». Η παρομοίωση δεν είναι τυχαία — το ηλεκτρονικό τσιγάρο ακολούθησε παρόμοια πορεία, παρουσιαζόμενο αρχικά ως ακίνδυνη εναλλακτική, πριν αποκαλυφθεί το πραγματικό του αντίκτυπο στη νέα γενιά. Ορισμένα διαφημιστικά σλόγκαν, όπως «Ξεχάστε τους κανόνες» και «Οποτεδήποτε, οπουδήποτε», ενθαρρύνουν ανοιχτά την παράκαμψη των απαγορεύσεων κατανάλωσης νικοτίνης σε δημόσιους χώρους.
Τι ακολουθεί: Ο ΠΟΥ ζητά άμεση νομοθετική δράση
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καλεί επειγόντως τις χώρες να ενισχύσουν τα νομοθετικά τους πλαίσια, επισημαίνοντας ένα εκπληκτικό κενό: περίπου 160 χώρες δεν διαθέτουν ειδική νομοθεσία για τα φακελάκια νικοτίνης. Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών αντιμετωπίζει την εξάπλωση αυτών των προϊόντων χωρίς κανένα ειδικό ρυθμιστικό εργαλείο στα χέρια τους. Ο οργανισμός υπογραμμίζει ότι η ταχύτητα εξάπλωσης της αγοράς ξεπερνά κατά πολύ τον ρυθμό με τον οποίο οι κυβερνήσεις κινούνται για να θεσπίσουν κανόνες, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο ρυθμιστικό κενό που εκμεταλλεύεται η βιομηχανία.
