Ιστορικό ορόσημο για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά αποτελεί το συμπέρασμα της τελευταίας έκθεσης του International Renewable Energy Agency (IRENA): οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε συνδυασμό με μπαταρίες αποθήκευσης είναι πλέον φθηνότερες από τις συμβατικές πηγές παραγωγής ρεύματος καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ωρου — όχι μόνο όταν λάμπει ο ήλιος ή φυσά δυνατός άνεμος. Το συμπέρασμα αυτό αφορά επί του παρόντος περιοχές με ισχυρό ηλιακό και αιολικό δυναμικό, ωστόσο καθώς η τεχνολογία ωριμάζει, οι τιμές αναμένεται να συνεχίσουν την καθοδική τους πορεία τα επόμενα χρόνια.
Τι έγινε: Ιστορικές μειώσεις κόστους σε 14 χρόνια
Τα στοιχεία της έκθεσης του IRENA καταγράφουν μια ραγδαία αλλαγή στο ενεργειακό τοπίο κατά την περίοδο 2010-2024. Το κόστος εγκατάστασης φωτοβολταϊκών συστημάτων μειώθηκε κατά 87%, ενώ για τα χερσαία αιολικά πάρκα η μείωση ανήλθε σε 55%. Ακόμα πιο εντυπωσιακή ήταν η πτώση στο κόστος αποθήκευσης ενέργειας σε μπαταρίες, η οποία έφτασε το 93% — ένα νούμερο που αναδιαμορφώνει ολόκληρη την εξίσωση του ενεργειακού κόστους.
Αποτέλεσμα αυτής της τεχνολογικής επανάστασης είναι το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που συνδυάζουν ΑΠΕ με μπαταρίες να έχει υποχωρήσει δραματικά: από πάνω από 100 δολάρια ανά MWh το 2020, έφτασε στα 54-82 δολάρια ανά MWh έως το 2025, σε περιοχές με υψηλή ηλιοφάνεια και αιολικό δυναμικό. Το εύρος αυτό αντικατοπτρίζει τις διαφορές στις τοπικές συνθήκες, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής και μονόδρομη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας πραγματικότητας είναι το συγκρότημα Al Dhafra στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το έργο αυτό θα συνδυάζει φωτοβολταϊκά ισχύος 5,2 γιγαβάτ (GW) με 19 γιγαβατώρες (GWh) αποθήκευσης σε μπαταρίες, αποδίδοντας σταθερά 1 GW καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας με εκτιμώμενο κόστος 70 δολάρια ανά MWh. Πρόκειται για ένα project που αποδεικνύει εμπράκτως ότι η αξιοπιστία των ανανεώσιμων δεν αποτελεί πλέον ζήτημα — αλλά δεδομένο.
Κοιτώντας μπροστά, οι εκτιμήσεις είναι ακόμα πιο αισιόδοξες. Το κόστος εγκατάστασης αναμένεται να μειωθεί κατά 30% έως το 2030 και κατά 40% έως το 2035. Άμεση συνέπεια αυτής της πορείας θα είναι το κόστος παραγωγής ρεύματος να υποχωρήσει κάτω από 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καθιστώντας τις ανανεώσιμες ακόμα πιο ανταγωνιστικές έναντι κάθε άλλης μορφής παραγωγής.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Γεωπολιτική διάσταση και στρατηγική ασφάλεια
Ο γενικός διευθυντής του IRENA, Francesco La Camera, ήταν κατηγορηματικός στα σχόλιά του: «Το διαχρονικό επιχείρημα ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στερούνται αξιοπιστίας δεν ισχύει πλέον. Σήμερα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να παρέχουν αξιόπιστη ηλεκτρική ενέργεια όλο το 24ωρο». Η δήλωση αυτή παραπέμπει στο μεγαλύτερο ιστορικό αντεπιχείρημα κατά των ΑΠΕ — την αδυναμία τους να προσφέρουν σταθερή τροφοδοσία — το οποίο η τεχνολογία μπαταριών έχει πλέον εξουδετερώσει αποφασιστικά.
Ο La Camera έδωσε και γεωπολιτική διάσταση στο θέμα, επικαλούμενος τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. «Καθώς οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμένουν εκτεθειμένες σε γεωπολιτικές αναταράξεις, συμπεριλαμβανομένων των συνεχιζόμενων διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ, πρέπει να προστατεύσουμε τις οικονομίες μας με ανθεκτικά συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας» τόνισε. Το επιχείρημα της ενεργειακής ασφάλειας ενισχύει σημαντικά τη στρατηγική αξία των ΑΠΕ πέρα από το καθαρά οικονομικό τους πλεονέκτημα.
Παράλληλα, στο Energy Transition Summit – East Med & Southeast Europe που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, ο πρόεδρος της METLEN, Ευάγγελος Μυτιληναίος, υπογράμμισε την ίδια κατεύθυνση. Αναφερόμενος στις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο, επεσήμανε ότι οι ΑΠΕ λαμβάνουν νέα ώθηση υπό το βάρος των γεωπολιτικών αστάθειών. Η τοποθέτηση ενός από τους μεγαλύτερους παίκτες της ελληνικής ενεργειακής αγοράς επιβεβαιώνει ότι η στροφή προς τις ανανεώσιμες δεν αποτελεί πλέον ιδεολογική επιλογή αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.
Τι ακολουθεί: Ο δρόμος προς το 2035
Με βάση τις προβλέψεις του IRENA, το ενεργειακό τοπίο αναμένεται να αλλάξει ριζικά τα επόμενα δέκα χρόνια. Η «επανάσταση των μπαταριών», όπως την χαρακτηρίζει ο La Camera, έχει ήδη μειώσει δραστικά το κόστος, ενώ παράλληλα έχει επιταχύνει τις εξελίξεις στον τομέα της αποθήκευσης. Οι χώρες που θα επενδύσουν νωρίς σε ΑΠΕ και υποδομές αποθήκευσης θα επωφεληθούν περισσότερο από αυτή την αλλαγή παραδείγματος. Το πλεονέκτημα, σύμφωνα με τον IRENA, δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και στρατηγικό, καθώς ενισχύει την ανθεκτικότητα, τη σταθερότητα και την ενεργειακή ασφάλεια σε περιόδους κρίσης.
