Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ελληνικό καθεστώς κρατικής ενίσχυσης ύψους 405 εκατομμυρίων ευρώ για τη στήριξη των ενεργοβόρων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Το νέο πρόγραμμα προβλέπει σημαντική μείωση στις εισφορές ηλεκτρικής ενέργειας για βιομηχανίες που αντιμετωπίζουν έντονο διεθνή ανταγωνισμό. Η απόφαση ελήφθη στις Βρυξέλλες και θα εφαρμοστεί αναδρομικά από την 1η Ιανουαρίου 2024, ισχύοντας έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Σκοπός του είναι να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βαριάς βιομηχανίας εντός των ευρωπαϊκών ορίων.
Τι προβλέπει το νέο καθεστώς ενίσχυσης
Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκεται η μείωση των εισφορών που καταβάλλουν οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις για τους ρύπους στον λογαριασμό ηλεκτρισμού τους. Οι επιλέξιμες εταιρείες θα απολαμβάνουν έκπτωση μεταξύ 75% και 85% στις σχετικές χρεώσεις, ανάλογα με τον βαθμό έκθεσής τους στον διεθνή ανταγωνισμό. Ορίζεται παράλληλα κατώτατο όριο ενίσχυσης στα 0,50 ευρώ ανά MWh, ώστε να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο επίπεδο στήριξης για όλες τις δικαιούχες επιχειρήσεις. Το καθεστώς αντικαθιστά ένα παλαιότερο ισοδύναμο πρόγραμμα που είχε εγκριθεί από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2018, επεκτείνοντας τα κριτήρια επιλεξιμότητας και ενισχύοντας τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.
Δικαιούχοι του προγράμματος είναι εταιρείες που ανήκουν σε κλάδους με εντατική χρήση ηλεκτρικής ενέργειας και ιδιαίτερα εκτεθειμένους στον διεθνή ανταγωνισμό. Σε αυτούς περιλαμβάνονται τομείς όπως η χαλυβουργία, η παραγωγή αλουμινίου, η χημική βιομηχανία και ορισμένοι κλάδοι της μεταποίησης. Πρόκειται για τους κλάδους που εντάσσονται στο Παράρτημα 1 των Κατευθυντήριων Γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα του κλίματος, του περιβάλλοντος και της ενέργειας του 2022 (CEEAG). Η Κομισιόν διαπίστωσε ότι το σχέδιο είναι αναγκαίο, αναλογικό και δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό πέραν του αναγκαίου μέτρου, εγκρίνοντάς το βάσει των κανόνων κρατικών ενισχύσεων της ΕΕ.
Αποτροπή carbon leakage και πράσινες δεσμεύσεις για τις εταιρείες
Κεντρικό επιχείρημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έγκριση του ελληνικού σχεδίου είναι η αποτροπή του λεγόμενου «carbon leakage» — δηλαδή της μετεγκατάστασης βιομηχανικών δραστηριοτήτων σε χώρες εκτός ΕΕ που εφαρμόζουν λιγότερο φιλόδοξες κλιματικές πολιτικές. Εάν οι ενεργοβόρες βιομηχανίες μεταφέρουν τη λειτουργία τους εκτός Ευρώπης λόγω υψηλού κόστους ενέργειας, το αποτέλεσμα θα ήταν η αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου — ακυρώνοντας ουσιαστικά τους ευρωπαϊκούς στόχους απανθρακοποίησης. Το πρόγραμμα λειτουργεί έτσι ως ασφαλιστική δικλείδα για τη διατήρηση της βιομηχανικής βάσης εντός της ΕΕ, παράλληλα με την προώθηση της πράσινης μετάβασης.
Ωστόσο, η ενίσχυση δεν χορηγείται άνευ όρων. Οι δικαιούχες εταιρείες οφείλουν να εφαρμόσουν συστάσεις ενεργειακών ελέγχων και να επιλέξουν ένα από τα δύο υποχρεωτικά μονοπάτια πράσινης δέσμευσης: είτε να επενδύσουν τουλάχιστον το 50% της ενίσχυσης σε έργα που οδηγούν σε ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της εγκατάστασής τους, είτε να καλύπτουν τουλάχιστον το 30% της κατανάλωσης ηλεκτρισμού τους από πηγές μηδενικού άνθρακα. Με αυτόν τον τρόπο, η Κομισιόν διασφαλίζει ότι η κρατική στήριξη συνοδεύεται από συγκεκριμένα βήματα απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, και όχι από απλή οικονομική ανακούφιση χωρίς κλιματικό αντίκρισμα.
Τι ακολουθεί για τις επιλέξιμες επιχειρήσεις
Το νέο καθεστώς προβλέπει επίσης ειδικούς μεταβατικούς κανόνες για εταιρείες που επωφελήθηκαν από το παλαιό πρόγραμμα του 2018 αλλά δεν πληρούν πλέον τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Για αυτές τις επιχειρήσεις ορίζεται προοδευτική κατάργηση της μείωσης του φόρου, ώστε να αποφευχθεί κάθε απότομη επίπτωση στη λειτουργία τους. Η αναδρομική εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2024 σημαίνει ότι οι επιλέξιμες ενεργοβόρες επιχειρήσεις θα λάβουν άμεσα το πλήρες οικονομικό όφελος για την περίοδο που έχει ήδη παρέλθει. Το πρόγραμμα παραμένει ενεργό έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, παρέχοντας ένα σαφή ορίζοντα τριετούς στήριξης για τη βαριά βιομηχανία.
