Τέλος στις μακροχρόνιες καθυστερήσεις στην επιβολή προστίμων για εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις βάζει η ΑΑΔΕ, ενεργοποιώντας ένα πλήρως αυτοματοποιημένο σύστημα έως το τέλος Ιουνίου 2026. Από τη στιγμή που ο φορολογούμενος υποβάλλει εκπρόθεσμα τη δήλωσή του ηλεκτρονικά, το σύστημα θα εκδίδει αυτόματα και το αντίστοιχο πρόστιμο, χωρίς καμία παρέμβαση της φορολογικής αρχής. Η αλλαγή αυτή τερματίζει μια πρακτική όπου οι φορολογούμενοι αντιμετώπιζαν τα πρόστιμα μήνες μετά την εκπρόθεσμη υποβολή, ως δυσάρεστη καθυστερημένη έκπληξη. Παράλληλα, η ισχύουσα νομοθεσία κρύβει φορολογικές παγίδες για χιλιάδες φορολογούμενους γύρω από την ιδιοχρησιμοποίηση και τη δωρεάν παραχώρηση ακινήτων.
Πώς λειτουργεί η αυτοματοποίηση
Η νέα εφαρμογή εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Σχέδιο της ΑΑΔΕ και καλύπτει δηλώσεις ΦΠΑ, παρακρατούμενων φόρων, νομικών προσώπων και της φορολογικής δήλωσης Ε1. Μέχρι σήμερα, οι φορολογούμενοι που υπέβαλλαν εκπρόθεσμα τις δηλώσεις τους περίμεναν πολλούς μήνες — ενίοτε ακόμη περισσότερο — έως ότου οι υπηρεσίες της ΑΑΔΕ εντοπίσουν τις περιπτώσεις και εκδώσουν τις αντίστοιχες πράξεις επιβολής προστίμων. Με το νέο σύστημα, η διαδικασία γίνεται άμεση: τη στιγμή που ο φορολογούμενος πατά το κουμπί «Υποβολή», το πρόστιμο παράγεται αυτόματα από το πληροφοριακό σύστημα της ΑΑΔΕ. Η κοινοποίηση γίνεται επίσης ηλεκτρονικά, ταυτόχρονα με την υποβολή, εξαλείφοντας κάθε διοικητική καθυστέρηση.
Τα νέα πρόστιμα εκπρόθεσμων δηλώσεων αναλυτικά
Τα πρόστιμα εκπρόθεσμης υποβολής κυμαίνονται από 100 έως 500 ευρώ, ανάλογα με την κατηγορία των τηρούμενων βιβλίων και το αν προκύπτει φόρος για πληρωμή. Η εκπρόθεσμη υποβολή δήλωσης ΦΠΑ που είναι πιστωτική ή μηδενική επιφέρει πρόστιμο 100 ευρώ, ανεξάρτητα από την κατηγορία βιβλίων. Ωστόσο, οι νέες διατάξεις προβλέπουν σημαντικές εξαιρέσεις: δεν επιβάλλεται πρόστιμο για εκπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση ΦΠΑ ή παρακρατούμενου φόρου, εφόσον η αρχική δήλωση ήταν εμπρόθεσμη. Επίσης, δεν επιβάλλεται πρόστιμο για εκπρόθεσμη δήλωση φόρου εισοδήματος φυσικού ή νομικού προσώπου, εφόσον το ποσό φόρου που προκύπτει δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
Ειδικές απαλλαγές ισχύουν και για άλλες κατηγορίες φορολογουμένων. Οι εκπρόθεσμες δηλώσεις για λογαριασμό ανηλίκων, καθώς και οι δηλώσεις εισοδήματος γονέα για εισοδήματα ανήλικων τέκνων, δεν επισύρουν κανένα πρόστιμο. Δεν επιβάλλεται επίσης κύρωση για εκπρόθεσμη αρχική ή τροποποιητική δήλωση παρακρατούμενου φόρου — όπως Φ.Μ.Υ., φόρου επιχειρηματικής δραστηριότητας ή φόρου μερισμάτων — εφόσον το ποσό δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Η μη υποβολή ή η εκπρόθεσμη υποβολή δηλώσεων από τις οποίες δεν προκύπτει φορολογική υποχρέωση τιμωρείται με 100 ευρώ, ακόμη και όταν αφορά δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα.
Η φορολογική παγίδα της ιδιοχρησιμοποίησης ακινήτων
Πέρα από τα αυτόματα πρόστιμα, μια ακόμη φορολογική παγίδα αφορά χιλιάδες φορολογούμενους: η ιδιοχρησιμοποίηση και η δωρεάν παραχώρηση ακινήτων ή γης. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, ο φορολογούμενος που ιδιοχρησιμοποιεί ένα ακίνητο ή το παραχωρεί δωρεάν θεωρείται ότι αποκτά τεκμαρτό εισόδημα ίσο με το 3% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου. Έτσι, για ένα ακίνητο με αντικειμενική αξία 100.000 ευρώ, το εισόδημα που πρέπει να δηλωθεί ανέρχεται σε 3.000 ευρώ. Για τα φυσικά πρόσωπα που ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, το ποσό αυτό φορολογείται ως εισόδημα με τους συντελεστές της κλίμακας, που κυμαίνονται από 22% έως 45%, ανάλογα με το συνολικό ύψος των εισοδημάτων.
Ωστόσο, η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Το τεκμαρτό εισόδημα από δωρεάν παραχώρηση κατοικίας έως 200 τετραγωνικά μέτρα προς τέκνα, γονείς ή άλλους ανιόντες και κατιόντες εξ αίματος ή εξ αγχιστείας δεν φορολογείται, εφόσον η κατοικία χρησιμοποιείται ως κύρια. Στο όριο των 200 τ.μ. συμπεριλαμβάνονται και οι βοηθητικοί χώροι, όπως θέσεις στάθμευσης και αποθήκες, ακόμη και αν βρίσκονται σε διαφορετική οικοδομή από αυτή της κύριας κατοικίας. Αν η παραχωρούμενη κατοικία υπερβαίνει τα 200 τ.μ., το τεκμαρτό εισόδημα υπολογίζεται μόνο για την υπερβάλλουσα επιφάνεια. Τέλος, δεν υπολογίζεται τεκμαρτό εισόδημα για πρόσωπα που ασκούν ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και ιδιοχρησιμοποιούν ή παραχωρούν δωρεάν αγροτικές εκτάσεις σε ανιόντες, κατιόντες ή συζύγους.
