Τον Μάρτιο του 1981, σε ένα εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας στο Αρέτσο της Τοσκάνης, δύο Ιταλοί δικαστές ανακάλυψαν κατά τύχη το πιο σκοτεινό μυστικό της μεταπολεμικής Ιταλίας. Αναζητώντας στοιχεία για μια υπόθεση οικονομικής απάτης, άνοιξαν έναν δερμάτινο χαρτοφύλακα και βρέθηκαν μπροστά σε μια λίστα με 962 ονόματα — τη λίστα της στοάς P2. Η ανακάλυψη αποκάλυψε ένα παράλληλο κράτος μέσα στο κράτος, ένα κλειστό δίκτυο εξουσίας που εκτεινόταν από υπουργεία και στρατηγεία ως τράπεζες και τηλεοπτικά κανάλια. Τα ονόματα που περιείχε η λίστα συγκλόνισαν την ιταλική κοινωνία και αποκάλυψαν πόσο βαθιά είχε διεισδύσει η μυστική οργάνωση στα θεμέλια του κράτους.
Η ανακάλυψη στο Αρέτσο και τα 962 ονόματα
Η έρευνα των δύο δικαστών αφορούσε αρχικά τη μυστηριώδη κατάρρευση του τραπεζίτη Μικέλε Σιντόνα, ενός ανθρώπου με τεκμηριωμένους δεσμούς στη Μαφία, στο Βατικανό και στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Κανείς δεν περίμενε ότι η είσοδος σε ένα συνηθισμένο εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας στην Τοσκάνη θα κατέληγε σε ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά σκάνδαλα της ευρωπαϊκής ιστορίας. Πίσω από ντουλάπες και αρχειοθήκες εντόπισαν χρηματοκιβώτια, και μέσα σε ένα από αυτά βρισκόταν ο δερμάτινος χαρτοφύλακας που άλλαξε την Ιταλία. Οι δύο δικαστές παρέμειναν παγωμένοι μόλις άρχισαν να ξεφυλλίζουν τις σελίδες που κρατούσαν στα χέρια τους.
Τα 962 ονόματα της λίστας αντιπροσώπευαν την ελίτ του ιταλικού κράτους, με κάθε εγγραφή να συνοδεύεται από αριθμό μέλους, κωδικό και θέση στην ιεραρχία. Υπουργοί, βουλευτές, στρατηγοί, αρχηγοί μυστικών υπηρεσιών, δικαστές, τραπεζίτες, βιομήχανοι, δημοσιογράφοι και αξιωματικοί των καραμπινιέρων γέμιζαν τις σελίδες αυτές. Ανάμεσά τους ξεχώριζε και ένας σχετικά άγνωστος ακόμη επιχειρηματίας στον χώρο των media: ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ο οποίος αργότερα έγινε πρωθυπουργός και ένας από τους ισχυρότερους πολιτικούς της σύγχρονης Ευρώπης. Οι δικαστές αντιλήφθηκαν σχεδόν αμέσως ότι αυτό που κρατούσαν δεν ήταν απλώς ένα αρχείο μελών — ήταν, όπως αργότερα χαρακτηρίστηκε, το «λειτουργικό σύστημα» της ιταλικής εξουσίας.
Ιδιαίτερα ανατριχιαστική ήταν η στρατιωτική και κατασκοπευτική διάσταση του δικτύου. Περισσότεροι από 30 ανώτατοι αξιωματικοί των ιταλικών ενόπλων δυνάμεων εμφανίζονταν στη λίστα, ενώ σχεδόν ολόκληρη η ηγεσία των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών συνδεόταν με την P2. Αρχηγοί της οικονομικής αστυνομίας, πρόσωπα-κλειδιά στο υπουργείο Άμυνας, εκδότες εφημερίδων και τηλεοπτικά στελέχη ολοκλήρωναν έναν κατάλογο που φανέρωνε το εύρος και το βάθος της διείσδυσης. Η εικόνα που αναδυόταν ήταν εκείνη ενός παράλληλου κράτους που είχε εισχωρήσει σε κάθε κόμβο εξουσίας, από τις ένοπλες δυνάμεις ως τον Τύπο.
Ο Λίτσιο Τζέλι και η σκιώδης κυβέρνηση της P2
Στο κέντρο του ιστού βρισκόταν ένας άνθρωπος: ο Λίτσιο Τζέλι, γνωστός στους Ιταλούς ως «Il Venerabile» — ο Σεβάσμιος — ή απλώς «ο Μάγος». Η ζωή του φαινόταν βγαλμένη από θρίλερ: πρώην φασίστας, εθελοντής στις μελανοχιτώνικες μονάδες του Μουσολίνι, άνθρωπος με στενές επαφές στην Αργεντινή του Χουάν Περόν. Ο Τζέλι κατάφερε σταδιακά να μετατρέψει μια παλιά μασονική στοά σε κάτι ριζικά διαφορετικό από ό,τι προέβλεπε η τεκτονική παράδοση. Εκεί όπου άλλες στοές ασχολούνταν με τελετές και συμβολισμούς, η P2 ασχολούνταν με την απόκτηση πραγματικής εξουσίας.
Η στοά P2 δεν λειτουργούσε ως παραδοσιακή μασονική αδελφότητα — τελετές, συμβολισμοί και μυστικισμοί δεν αποτελούσαν το κύριο μέλημά της. Το πραγματικό της νόμισμα ήταν πολύ πιο χειροπιαστό: πληροφορίες, διασυνδέσεις, κρατικά συμβόλαια, πολιτική επιρροή και αμοιβαία προστασία μεταξύ των μελών. Η δεκαετία του ’70 αποδείχθηκε ιδανικό έδαφος για ένα τέτοιο δίκτυο, καθώς η Ιταλία διέρχεται τα λεγόμενα «Χρόνια του Μολυβιού» — μια εποχή πολιτικής βίας, τρομοκρατίας, βομβιστικών επιθέσεων και ακραίας πόλωσης. Η άκρα Αριστερά και η άκρα Δεξιά αιματοκυλούσαν τις ιταλικές πόλεις, ενώ οι κυβερνήσεις έπεφταν η μία μετά την άλλη χωρίς να μπορεί να σταθεροποιηθεί η χώρα.
Μέσα σε αυτό το κλίμα αστάθειας, η P2 παρουσιαζόταν ως ο αόρατος μηχανισμός «σταθερότητας» για μια χώρα σε συνεχή κρίση. Παράλληλα, η CIA ανησυχούσε σοβαρά για την ισχύ του ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και την πιθανότητα προσέγγισής του με την εξουσία. Στην πραγματικότητα, η P2 λειτουργούσε ως σκιώδης κυβέρνηση, ένα παράλληλο κέντρο λήψης αποφάσεων που επηρέαζε τα πάντα χωρίς να φαίνεται πουθενά. Το σοκ για την ιταλική κοινωνία όταν η λίστα δημοσιοποιήθηκε ήταν τεράστιο: οι ίδιοι άνθρωποι που εμφανίζονταν κάθε βράδυ στις τηλεοράσεις ορκιζόμενοι πίστη στο Σύνταγμα αποδείχθηκε ότι ανήκαν στο ίδιο κλειστό κλαμπ αόρατης εξουσίας που διαμόρφωνε τις τύχες της χώρας από τα παρασκήνια.
