Η Ουγγαρία βρίσκεται στην καρδιά μιας βαθιάς πολιτικής ανασυγκρότησης μετά τις ιστορικές εκλογές του Απριλίου. Το κυβερνών κόμμα Tisza κατέθεσε αργά χθες το βράδυ στο κοινοβούλιο συνταγματική τροπολογία που θέτει ανώτατο όριο οκτώ ετών στη θητεία των πρωθυπουργών, αποκλείοντας ουσιαστικά τον πρώην ηγέτη Βίκτορ Όρμπαν από κάθε μελλοντική επιστροφή στην εξουσία. Το κείμενο της τροπολογίας αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα της βουλής και ανοίγει τον δρόμο για μια σειρά θεσμικών αλλαγών που αποσκοπούν στην αποκατάσταση των δημοκρατικών αντίβαρων στη χώρα.
Τι προβλέπει η συνταγματική τροπολογία
Η τροπολογία που υπέβαλε το κόμμα Tisza ορίζει ρητά ότι όσοι κατείχαν το αξίωμα του πρωθυπουργού για τουλάχιστον οκτώ χρόνια «δεν μπορούν να εκλεγούν εκ νέου πρωθυπουργοί». Το χρονικό πλαίσιο αφορά θητείες μετά τις 2 Μαΐου 1990, ημερομηνία που σηματοδοτεί την έναρξη της μεταδημοκρατικής εποχής της Ουγγαρίας. Η ρύθμιση αυτή πλήττει απευθείας τον Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος κυβέρνησε επί 16 συνολικά χρόνια — πολύ πάνω από το προτεινόμενο ανώτατο όριο. Η κίνηση αυτή του κόμματος Tisza θεωρείται ένα από τα πιο τολμηρά νομοθετικά βήματα της νέας κυβέρνησης από τότε που ανέλαβε την εξουσία.
Σύμφωνα με το προσχέδιο, ο πρωθυπουργός υποχρεούται να αποχωρήσει από το αξίωμα μετά από συνολικά οκτώ χρόνια ή δύο θητείες, όποιο από τα δύο συμπληρωθεί πρώτο. Η τροπολογία ανοίγει παράλληλα τον δρόμο για τη διάλυση του Γραφείου Προστασίας της Κυριαρχίας, μιας κρατικής αρχής που θεσπίστηκε από τον Όρμπαν το 2023. Το συγκεκριμένο όργανο κατέγραφε μέσα ενημέρωσης που θεωρούσε απειλή για την εθνική κυριαρχία της Ουγγαρίας και διέθετε εξουσία να ερευνά ενέργειες κατά της κρατικής κυριαρχίας. Η κατάργησή του αποτελεί έναν από τους κεντρικούς στόχους που έχει θέσει η νέα κυβέρνηση.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης την ανάκτηση από την κυβέρνηση Μάγιαρ των δικαιωμάτων των αποκαλούμενων ιδρυμάτων διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων δημοσίου συμφέροντος, τα οποία συντηρούν σχεδόν 24 πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα. Τα ιδρύματα αυτά θα διαλυθούν, και τα κρατικά περιουσιακά στοιχεία αξίας δισεκατομμυρίων φιορινίων που διοχετεύθηκαν σε αυτά από την κυβέρνηση Όρμπαν θα επιστρέψουν στο κράτος. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο προσχέδιο: «παρότι τα ιδρύματα είναι ιδιωτικές οντότητες, τα περιουσιακά τους στοιχεία είναι εθνικά».
Ο Μάγιαρ και η δέσμευση για δημοκρατική αποκατάσταση
Ο Πίτερ Μάγιαρ νίκησε τον εθνικιστή Βίκτορ Όρμπαν στις εκλογές του Απριλίου, τερματίζοντας μια κυριαρχία 16 ετών του κόμματος Fidesz στην ουγγρική πολιτική σκηνή. Από τις πρώτες ημέρες ανάληψης της εξουσίας, ο νέος πρωθυπουργός δεσμεύτηκε δημόσια να αξιοποιήσει την ενισχυμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία που κατέχει το κόμμα του για να αλλάξει τη νομοθεσία που είχε ψηφιστεί από το Fidesz, συμπεριλαμβανομένου του Συντάγματος. Στόχος του είναι η αποκατάσταση των θεσμικών αντίβαρων που είχαν αποδυναμωθεί κατά τα χρόνια της κυβέρνησης Όρμπαν.
Η συνταγματική τροπολογία αποτελεί το πιο συγκεκριμένο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Μάγιαρ δεν θέτει απλώς εκτός παιχνιδιού τον πολιτικό του αντίπαλο — επαναδιατυπώνει τους θεσμικούς κανόνες με τρόπο που αποτρέπει μελλοντικές συγκεντρώσεις εξουσίας στα χέρια ενός ατόμου. Η διάλυση του Γραφείου Προστασίας της Κυριαρχίας, που λειτουργούσε ουσιαστικά ως εργαλείο παρακολούθησης ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, αποτελεί εμβληματική επιλογή για τη νέα ηγεσία. Παράλληλα, η επιστροφή των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων στον δημόσιο έλεγχο στέλνει σαφές μήνυμα ότι η περίοδος της ανεξέλεγκτης διαχείρισης εθνικής περιουσίας έχει λήξει.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Μάγιαρ δεν είναι η κοινοβουλευτική ψήφος — το Tisza διαθέτει ενισχυμένη πλειοψηφία που του επιτρέπει να τροποποιεί το Σύνταγμα χωρίς να χρειάζεται τη συνεργασία άλλων κομμάτων. Η πρόκληση βρίσκεται στην ουσιαστική υλοποίηση: η ανάκτηση των περιουσιακών στοιχείων από τα 24 πανεπιστημιακά ιδρύματα και η αποδόμηση των θεσμών που οικοδόμησε το Fidesz επί 16 χρόνια απαιτούν χρόνο και διοικητική συνέπεια. Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας έχει ξεκαθαρίσει ότι η πολιτική βούλησή του είναι αμετακίνητη και ότι η διαδικασία αποκατάστασης των δημοκρατικών θεσμών θα προχωρήσει χωρίς αναστολές.
