Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, εξέδωσε επίσημη οδηγία που απαγορεύει ρητώς την αποστολή του εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας στο εξωτερικό, σύμφωνα με δύο ανώτατες ιρανικές πηγές που μίλησαν στο Reuters. Η εντολή αυτή έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με μία από τις βασικές απαιτήσεις των ΗΠΑ στις ειρηνευτικές συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου, ενώ το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν ξεπερνά τα 400 κιλά — ποσότητα που, σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, επαρκεί για την κατασκευή 11 πυρηνικών βομβών. Η εξέλιξη πλήττει ευθέως τα σχέδια του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε διαβεβαιώσει το Ισραήλ ότι η εξαγωγή του ουρανίου θα αποτελούσε απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία.
Η οδηγία που ανατρέπει τις διαπραγματεύσεις
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, και από εκείνη τη στιγμή η Τεχεράνη βρέθηκε αντιμέτωπη με ισχυρές πιέσεις για αφοπλισμό της πυρηνικής της υποδομής. Ο Χαμενεΐ έθεσε επίσημη «κόκκινη γραμμή», απαγορεύοντας ρητά την εξαγωγή του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, σε μια κίνηση που το Reuters χαρακτηρίζει ως σκλήρυνση της στάσης της Τεχεράνης. Οι δύο ιρανικές πηγές που μίλησαν ανώνυμα στο πρακτορείο ήταν κατηγορηματικές: «Η οδηγία του Ανώτατου Ηγέτη και η συναίνεση στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας είναι ότι τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου δεν πρέπει να εγκαταλείψουν τη χώρα». Οι ίδιες πηγές επεσήμαναν ότι ο Χαμενεΐ διατηρεί τον τελευταίο λόγο σε όλα τα μείζονα κρατικά ζητήματα, ενώ ο Λευκός Οίκος και το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησαν δημοσίως σε αιτήματα για σχόλια.
Η εντολή αφορά κυρίως το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%, επίπεδο πολύ υψηλότερο από αυτό που απαιτείται για πολιτικές ενεργειακές χρήσεις. Πριν ξεκινήσει ο πόλεμος, η Τεχεράνη είχε εκφράσει πρόθεση να αποστείλει το μισό απόθεμα αυτού του υλικού στο εξωτερικό — θέση που μεταστράφηκε ριζικά μετά τις επανειλημμένες απειλές του Τραμπ για στρατιωτική δράση. Οι κορυφαίοι Ιρανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η αποστολή του πυρηνικού υλικού εκτός συνόρων θα καθιστούσε τη χώρα περισσότερο εκτεθειμένη σε μελλοντικές επιθέσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ. Η Τεχεράνη αρνείται εδώ και χρόνια ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικής βόμβας, επισημαίνοντας ότι μόνο εφόσον υπάρξουν εγγυήσεις ασφαλείας θα συμμετάσχει σε λεπτομερείς διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Παράλληλα με τις διπλωματικές εξελίξεις, η στρατιωτική κατάσταση παραμένει ρευστή. Σύμφωνα με το CNN, το Ιράν έχει ήδη επανεκκινήσει μέρος της παραγωγής drones κατά τη διάρκεια της κατάπαυσης του πυρός έξι εβδομάδων που ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου. Τέσσερις πηγές ανέφεραν ότι, σύμφωνα με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, ο ιρανικός στρατός ανασυγκροτείται πολύ ταχύτερα από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Το γεγονός αυτό προσθέτει νέο βάρος στις ήδη εύθραυστες διαπραγματεύσεις.
Αντιδράσεις: Τραμπ, Νετανιάχου και η αφάνεια του Χαμενεΐ
Η απόφαση του Χαμενεΐ έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις εγγυήσεις που έχει δώσει ο Ντόναλντ Τραμπ στο Ισραήλ. Ισραηλινοί αξιωματούχοι που μίλησαν στο Reuters αποκάλυψαν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει διαβεβαιώσει προσωπικά ότι τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου θα αποσταλούν εκτός Ιράν και ότι κάθε ειρηνευτική συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει αντίστοιχη ρήτρα. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν θα θεωρήσει τον πόλεμο λήξαντα μέχρι να επαληθευτούν τρεις προϋποθέσεις: η απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου, ο τερματισμός της ιρανικής υποστήριξης σε παραστρατιωτικές ομάδες και η εξουδετέρωση των δυνατοτήτων βαλλιστικών πυραύλων. Ένας ανώτερος Ισραηλινός στρατιωτικός αξιωματούχος προειδοποίησε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι εάν το ουράνιο δεν απομακρυνθεί, ο πόλεμος που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο θα μπορούσε να θεωρηθεί «μία μεγάλη αποτυχία».
Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ προειδοποίησε ανοιχτά την Τεχεράνη με «πρωτοφανή στρατιωτική δράση» εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη έχει λάβει τις θέσεις της αμερικανικής πλευράς και τις εξετάζει, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες. Ωστόσο, η αντίθεση μεταξύ των δύο πλευρών για το εμπλουτισμένο ουράνιο παραμένει ανοιχτό και κρίσιμο ζήτημα που απειλεί να ναυαγήσει κάθε διπλωματική λύση.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η εξαφάνιση του ίδιου του Χαμενεΐ από το δημόσιο βίο εδώ και σχεδόν τρεις μήνες. Ο αναλυτής Ομάρ Μοχάμεντ, ειδικός σε θέματα αντιτρομοκρατίας, συνέκρινε αυτή την «επιχειρησιακή αφάνεια» με τα τελευταία χρόνια του Οσάμα Μπιν Λάντεν στο Αμποταμπάντ. Μιλώντας στο Fox News, ο Μοχάμεντ ανέφερε ότι «για πρώτη φορά στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν στην Τεχεράνη αυτό που έκαναν για δύο δεκαετίες στην Αλ Κάιντα και το ISIS», εκτιμώντας ότι ο Χαμενεΐ κρύβεται πιθανότατα σε ενισχυμένες τοποθεσίες κοντά σε εγκαταστάσεις των Φρουρών της Επανάστασης. «Το μάθημα από το Αμποταμπάντ είναι ότι η ασφαλέστερη κρυψώνα δεν είναι μια σπηλιά, αλλά ένα περιτοιχισμένο συγκρότημα σε μια πόλη-φρούριο», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι το ιρανικό καθεστώς «δεν μπορεί πλέον να έχει έναν παρόντα ανώτατο ηγέτη» — στοιχείο που ο ίδιος χαρακτηρίζει ως «στρατηγικό ορόσημο» για την Ουάσιγκτον.
Τι ακολουθεί στις διαπραγματεύσεις
Ο αρχηγός του στρατού του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, αναμένεται να μεταβεί στην Τεχεράνη την Πέμπτη στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης διαμεσολάβησης του Ισλαμαμπάντ ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές. Οι επαφές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν συνεχίζονται μέσω αυτού του διπλωματικού καναλιού, ωστόσο η κόκκινη γραμμή του Χαμενεΐ για το εμπλουτισμένο ουράνιο καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας υπό τους παρόντες όρους. Ο αναλυτής Ομάρ Μοχάμεντ επεσήμανε ότι το ιρανικό καθεστώς, για πρώτη φορά στα 47 χρόνια της ύπαρξής του, αδυνατεί να προβάλει δημόσια τον ανώτατο ηγέτη του — μια κατάσταση που συνοψίζει με ωμή ειλικρίνεια: «Έχουμε προκάτοχους που σκοτώθηκαν από αμερικανικές επιδρομές και διάδοχους που δεν μπορούν να δείξουν τα πρόσωπά τους».
