Ένα κεφάλαιο που φαινόταν οριστικά κλειστό άνοιξε ξανά χθες, όταν ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος — ο άνθρωπος που οι διωκτικές αρχές χαρακτήρισαν ως τον «εγκέφαλο» και απόλυτο αρχηγό της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη» — βγήκε ελεύθερος από τις φυλακές έπειτα από 24 ολόκληρα χρόνια κράτησης. Ο 82χρονος καταδικασμένος, γνωστός στους κύκλους της οργάνωσης με το ψευδώνυμο «Λάμπρος», αποφυλακίστηκε κατόπιν βουλεύματος του Συμβουλίου Εφετών Πειραιά, το οποίο έκανε δεκτή την αίτησή του, παρά την αντίθετη εισήγηση του αρμόδιου εισαγγελέα. Η είδηση ξεσήκωσε κύμα αντιδράσεων, καθώς ο Γιωτόπουλος είχε καταδικαστεί σε 17 φορές ισόβια και επιπλέον 25 χρόνια κάθειρξης ως ηθικός αυτουργός του συνόλου των εγκληματικών πράξεων της «17Ν». Η απόφαση των δικαστών αναδεικνύει τη σύνθετη νομική πραγματικότητα γύρω από τον χειρισμό υποθέσεων κρατουμένων με εξαιρετικά βαριές ποινές, όταν αυτοί εισέρχονται σε προχωρημένη ηλικία.
Η σύλληψη, η δίκη και ο δρόμος προς την αποφυλάκιση
Ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος συνελήφθη στις 17 Ιουλίου 2002 από την Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία στους Λειψούς, όπου διέμενε υπό την ψεύτικη ταυτότητα του «Μιχάλη Οικονόμου». Η σύλληψή του σήμανε την ουσιαστική διάλυση της «17 Νοέμβρη», της οργάνωσης που είχε δρομολογηθεί από την ίδρυσή της και παρέμεινε δραστήρια για δεκαετίες, σκορπώντας τον τρόμο σε πολιτικά πρόσωπα, επιχειρηματίες και εκπροσώπους ξένων κυβερνήσεων. Από εκείνη τη στιγμή και για τα επόμενα 24 χρόνια, ο «Λάμπρος» κρατήθηκε πίσω από τα σίδερα, υπηρετώντας μία από τις βαρύτερες ποινές που έχουν επιβληθεί ποτέ σε κατηγορούμενο στην Ελλάδα. Ωστόσο, το νομικό σύστημα προβλέπει μηχανισμούς επανεξέτασης ακόμα και για τις πιο αυστηρές καταδίκες, ιδιαίτερα όταν διανύεται μεγάλο μέρος της ποινής και πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια.
Η πορεία προς την αποφυλάκιση δεν ήταν σύντομη ούτε εύκολη για τον Γιωτόπουλο. Η αίτηση που τελικά έγινε δεκτή ήταν η πέμπτη κατά σειρά που κατέθετε, αποδεικνύοντας ότι οι προηγούμενες προσπάθειές του είχαν απορριφθεί επανειλημμένα. Συγκεκριμένα, το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών απέρριψε αρχικά την τελευταία αίτησή του, αναγκάζοντάς τον να προσφύγει στο ανώτερο Συμβούλιο Εφετών Πειραιά. Εκεί, παρά το γεγονός ότι ο αρμόδιος εισαγγελέας είχε εισηγηθεί την απόρριψη του αιτήματος, τα μέλη του Συμβουλίου ακολούθησαν διαφορετική κρίση και αποφάσισαν την άμεση αποφυλάκισή του, επιβάλλοντάς του αυστηρούς περιοριστικούς όρους.
Τα κριτήρια που έκλεισαν τη ζυγαριά υπέρ της αποφυλάκισης
Σύμφωνα με πληροφορίες, το Συμβούλιο Εφετών συνεκτίμησε συνολικά τη συμπεριφορά του Γιωτόπουλου κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη φυλακή, η οποία χαρακτηρίστηκε από απόλυτη τήρηση του κανονισμού. Ο 82χρονος δεν είχε υποπέσει σε κανένα πειθαρχικό παράπτωμα σε 24 χρόνια κράτησης — ένα στοιχείο που, σύμφωνα με νομικούς, αξιολογείται ιδιαίτερα θετικά στις διαδικασίες αποφυλάκισης. Παράλληλα, ο ίδιος δεν αρκέστηκε στην παθητική αναμονή, αλλά αφοσιώθηκε στην ακαδημαϊκή του κατάρτιση, αποκτώντας μέσα από το κελί του μεταπτυχιακό και διδακτορικό τίτλο στα μαθηματικά από γαλλικό πανεπιστήμιο. Αυτή η επίδοση εκτιμήθηκε ως ένδειξη σοβαρής και ουσιαστικής ενασχόλησης, ανεξάρτητα από τα όσα αμφιλεγόμενα περιβάλλουν το πρόσωπό του.
Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός ότι από το 2022 — δηλαδή μετά από δύο ολόκληρες δεκαετίες συνεχούς εγκλεισμού — ο Γιωτόπουλος είχε αρχίσει να λαμβάνει τακτικές άδειες εξόδου από τις φυλακές. Σε όλες τις περιπτώσεις επέστρεψε εμπρόθεσμα, χωρίς να δημιουργήσει το παραμικρό πρόβλημα στις αρχές. Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι ο Γιωτόπουλος φέρεται να έχει εκτίσει το μέγιστο της ποινής του σύμφωνα με τους εκάστοτε ισχύοντες κανόνες, ενώ η προχωρημένη ηλικία του — 82 ετών — αποτέλεσε επιπρόσθετο ανθρωπιστικό επιχείρημα. Η απόφαση του Συμβουλίου Εφετών Πειραιά συνοδεύτηκε από σειρά περιοριστικών όρων: υποχρεωτική διαμονή στη δηλωθείσα κατοικία του στον Βύρωνα Αττικής, απαγόρευση εξόδου από τη χώρα και τακτική εμφάνιση στο αρμόδιο αστυνομικό τμήμα της περιοχής.
Μετά την αποφυλάκιση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου, τρία ακόμη μέλη της «17 Νοέμβρη» εξακολουθούν να κρατούνται στις ελληνικές φυλακές. Ο Δημήτρης Κουφοντίνας, ο πλέον γνωστός από τους εναπομείναντες κρατούμενους, εκτίει ποινή 11 φορών ισόβιας κάθειρξης και επιπλέον 25 χρόνων. Στις φυλακές παραμένουν επίσης τα αδέλφια Σάββας και Χριστόδουλος Ξηρός, με τον πρώτο να εκτίει πέντε φορές ισόβια και τον δεύτερο έξι φορές ισόβια, αμφότεροι με επιπλέον ποινή 25 χρόνων κάθειρξης. Η υπόθεση της «17Ν» παραμένει ανοιχτή πληγή στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, και κάθε εξέλιξη που αφορά τα μέλη της επαναφέρει στο προσκήνιο τη μνήμη των θυμάτων της οργάνωσης και τους προβληματισμούς για τη δικαιοσύνη.
